Mary Ann Cotton: Αρσενικό γένους θηλυκού – I

Της Νίνας Κουλετάκη

Εισαγωγή

Οι 18^ος και 19^ος αιώνες ήταν περίοδος μεγάλων αλλαγών στη Βρετανία.  Η χώρα, από κυρίως γεωργική, έγινε μέσα από καταιγιστικές διαδικασίες κυρίως βιομηχανική, οι πόλεις αναπτύχθηκαν γρήγορα και, περί το 1851, περισσότεροι άνθρωποι ζούσαν στις πόλεις παρά στην ύπαιθρο και τις αμιγώς αγροτικές περιοχές.  Η ανάπτυξη αυτή επηρέασε πολλούς παράγοντες της καθημερινής ζωής, συμπεριλαμβάνοντας και την εγκληματική συμπεριφορά.  Καθώς οι μικρές κοινωνίες διαλύονταν και οι παραδοσιακοί δεσμοί, μεταξύ των ανθρώπων, έσπαγαν, παρουσιάστηκε μία αύξηση στη διάπραξη εγκλημάτων.  Όλο και περισσότερα αδικήματα συμπλήρωναν τον αγγλικό ποινικό κώδικα και οι επιβαλλόμενες ποινές χαρακτηρίζονταν από την αυστηρότητα και σκληρότητά τους, ακόμη και επί αδικημάτων ήσσονος σημασίας.

Λίγοι δολοφόνοι συνεπήραν τους ερασιτέχνες ντετέκτιβς, αλλά και τους ειδικούς, όσο η Mary Ann Cotton, το όνομα της οποίας συνδέθηκε άρρηκτα με τη δηλητηρίαση από αρσενικό. Πρόκειται για την πλέον παραγωγική δολοφόνο της βικτωριανής Αγγλίας, ακόμη και από τον περιβόητο Τζακ τον Αντεροβγάλτη.  Ενώ ο δεύτερος, όμως, αποτελεί σημείο αναφοράς μέχρι σήμερα σε ολόκληρο τον κόσμο, η πρώτη πέρασε, σχεδόν, στη λήθη, παραμένοντας γνωστή, κυρίως, μέσα στα αγγλικά σύνορα.

Πέθανε το 1873 στην αγχόνη της φυλακής του Durham, όπου βρισκόταν κρατούμενη για τη δολοφονία του προγονού της Charlie.  Η ίδια υποστήριξε την αθωότητά της μέχρι τέλους.  Στηλιτεύτηκε από όλους όσοι έβλεπαν την ενοχή, για τους θανάτους τόσων οικείων της, να τη βαραίνει, ενώ κάποιοι άλλοι πίστεψαν στα λόγια της και τη θεώρησαν απλά άτυχη και χτυπημένη από μιαν άγνωστη κατάρα.  Το όνομά της έγινε θρύλος στη βορειοανατολική Αγγλία και οι περισσότεροι πατριώτες της το γνωρίζουν από τα μικράτα τους, από ένα δημοφιλέστατο τραγουδάκι που συνηθίζουν να τραγουδούν τα παιδιά, όταν πηδούν σχοινάκι:

«Mary Ann Cotton,

She’s dead and she’s rotten.

She lies in her bed,

With her eyes wide open.

Sing, sing, oh what can I sing,

Mary Ann Cotton is tied up with string.

Where, where? Up in the air,

Selling black puddens,

A penny a pair».

Παιδική και νεανική ηλικία

Γεννήθηκε ως Mary Ann Robson, τον Οκτώβρη του 1832, στο μικρό χωριό του Low Moorsley, στην κομητεία του Durham, που σήμερα έχει μετονομαστεί σε City of Sunderland.  Τα παιδικά της χρόνια ήταν αρκετά δύσκολα, καθώς η οικογένειά της ήταν πολύ φτωχή.  Οι γονείς της ήταν αμφότεροι κάτω από 20 χρονών όταν παντρεύτηκαν και ο πατέρας της Michael, ανθρακωρύχος στο επάγγελμα, μετά βίας κατάφερνε να εξασφαλίζει το καθημερινό φαγητό της οικογένειάς του.  Παρ’ όλη τη μιζέρια του (ή –ίσως- εξαιτίας αυτής), ήταν ένας αθεράπευτα θρησκόληπτος άνθρωπος, εκκλησιαζόμενος στην εκκλησία των Μεθοδιστών του χωριού του, που καταπίεζε τα παιδιά του, τη Mary Ann και τον μικρότερο αδελφό της Robert, επιβάλλοντάς τους σκληρές σωματικές τιμωρίες και ιδιαίτερα αυστηρή πειθαρχία.  Και τα δύο παιδιά συμμετείχαν στη χορωδία της εκκλησίας.

Όταν η Mary Ann ήταν οκτώ χρονών, η οικογένειά της μετακόμισε στο Murton.  Το μικρό κορίτσι δυσκολεύτηκε να προσαρμοστεί στο καινούριο σχολείο και δεν κατάφερε να κάνει νέους φίλους.  Λίγο μετά την εγκατάστασή τους εκεί, ο πατέρας της έπεσε σε μια στοά βάθους 49 μ., στο ανθρακωρυχείο του Murton, και σκοτώθηκε.  Η ορφανεμένη οικογένεια έμελλε να περάσει ακόμη πιο δύσκολες μέρες τα επόμενα έξι χρόνια.

Όταν η Mary Ann ήταν στα 14, η μητέρα της ξαναπαντρεύτηκε έναν εξίσου σκληρό άντρα τον Robert Stott, ο οποίος βρισκόταν σε αρκετά καλή οικονομική κατάσταση, ώστε να μπορεί να προσφέρει στη σύζυγο και στα παιδιά της, όλα τα απαραίτητα και ακόμα περισσότερα.  Η Mary Ann δεν συμπαθούσε ιδιαίτερα τον πατριό της, έκανε όμως υπομονή λόγω ακριβώς αυτής του της γενναιοδωρίας.  Από την άλλη, η αυστηρότητά του και η σκληρή πειθαρχία που απαιτούσε από τα θετά του παιδιά, την έκαναν να επαναστατήσει στα 16 της και να εγκαταλείψει την οικογενειακή εστία. Πήγε σε ένα διπλανό χωριό στο South Hetton, όπου εργάστηκε ως οικιακή νοσοκόμα στο σπίτι κάποιου Edward Potter.  Παρέμεινε εκεί για τρία χρόνια και στη συνέχεια επέστρεψε στο σπίτι της μητέρας της όπου, για να ανεξαρτητοποιηθεί και να κερδίζει μόνη της τα προς το ζην, μπήκε μαθητευόμενη σε μια μοδίστρα.  Ήταν ήδη 19 ετών και έτοιμη να ερωτευτεί.

Και ερωτεύτηκε.  Εκλεκτός της καρδιάς της ήταν ο ανθρακωρύχος William Mowbray, τον οποίο παντρεύτηκε στο Newcastle-upon-Tyne τον επόμενο χρόνο. Μετά το γάμο, το νεαρό ζευγάρι μετακόμισε στο Plymouth του Devon, όπου ξεκίνησε τη δική του οικογένεια.  Απόκτησαν πέντε παιδιά, τέσσερα από τα οποία είχαν αιφνίδιο θάνατο, που αποδόθηκε σε γαστρικό πυρετό.  Μετά από αυτά, το ζευγάρι εγκαταστάθηκε εκ νέου στην βορειοανατολική Αγγλία, όπου απόκτησε –και έχασε από την ίδια αιτία- άλλα τρία παιδιά.  Ο William έγινε επιστάτης στο ορυχείο του South Hetton και στη συνέχεια πυροσβέστης σε ένα ατμόπλοιο.  Πέθανε από σοβαρή εντερική διαταραχή τον Ιανουάριο του 1865.  Καθώς είχε ασφάλεια ζωής στην British and Prudential ασφαλιστική εταιρία, η Mary Ann εισέπραξε το ποσό των 35 λιρών.

Μαύρη χήρα

Λίγο μετά το θάνατο του William, η Mary Ann μετακομίζει, για άλλη μια φορά, με τα δύο παιδιά που της έχουν απομείνει, δύο κορίτσια.  Αυτή τη φορά προορισμός της είναι το Seaham Harbour, στην κομητεία του Durham.  Συνδέεται ερωτικά με τον Joseph Nattrass, ο οποίος –όμως- ήταν αρραβωνιασμένος με μια άλλη κοπέλα.  Το ειδύλλιο θα έχει άδοξη κατάληξη για τη Mary Ann, η οποία και θα εγκαταλείψει την πόλη μετά το γάμο του Nattrass.  Στο διάστημα αυτό πεθαίνει και η μικρή της κόρη, ηλικίας τρεισήμισι ετών.  Όμως ο Joseph Nattrass δεν θα εξαφανιστεί από τη ζωή της Mary Ann. Με τη μοναδική της, πλέον, κόρη Isabella, η Mary Ann επιστρέφει στο Sunderland και βρίσκει δουλειά ως νοσοκόμα στο Κέντρο Αποκατάστασης Ασθενών από Λοιμώδη Πυρετό.  Επειδή εργάζεται σε βάρδιες, στέλνει την Isabella να μείνει με τη μητέρα της.

Ένας από τους ασθενείς του Κέντρου, ήταν ο μηχανικός George Ward, ο οποίος σύντομα δημιούργησε σχέση με τη Mary Ann.  Παντρεύονται τον Αύγουστο του 1865 στο Monkwearmouth.  Ένα χρόνο μετά, τον Οκτώβριο του 1966, ο George πεθαίνει μετά από μακρά ασθένεια, κατά την οποία υπέφερε από παράλυση και εντερικά προβλήματα.  Αργότερα ο θεράπων ιατρός του θα καταθέσει ότι, παρόλο που η υγεία του George ήταν επιβαρημένη, η ραγδαία επιδείνωσή της του προξένησε μεγάλη εντύπωση.  Η Mary Ann ντύνεται για άλλη μια φορά με τα ρούχα της χηρείας και μόνη της παρηγοριά αποδεικνύεται η είσπραξη της ασφάλειας ζωής του George.

Η Mary Ann είναι ήδη 34 χρονών, μα παραμένει γοητευτική. Ένα μήνα μετά το θάνατο του George Ward, η Mary Ann προσλαμβάνεται ως οικονόμος στο σπίτι του James Robinson, ενός μαραγκού πλοίων στο Pallion του Sunderland, του οποίου η σύζυγος Hannah είχε πρόσφατα πεθάνει, αφήνοντάς τον μοναδικό προστάτη του νεογέννητου παιδιού τους και των δύο μεγαλύτερων.  Ένα μήνα μετά την άφιξη της Mary Ann, το βρέφος θα πεθάνει από γαστρικό πυρετό.  Ο χαροκαμένος πατέρας αναζητά λίγη παρηγοριά στην αγκαλιά της οικονόμου του.  Εκείνη τον παρηγορεί τόσο ώστε να μείνει έγκυος από αυτόν.  Στο μεταξύ, η μητέρα της Μary Ann αρρωσταίνει και η κόρη της σπεύδει στο πλευρό της.  Αν και η υγεία της γυναίκας έχει ήδη αρχίσει να βελτιώνεται, παραπονιέται για πόνους στο στομάχι.  Πεθαίνει σε ηλικία 54 ετών, εννέα ημέρες μετά την άφιξη της κόρης της.

Η Mary Ann επιστρέφει στο σπίτι του Robinson, μαζί με την κόρη της Isabella, που είχε αποκτήσει από τον γάμο της με τον William Mowbray. Λίγες εβδομάδες μετά, τόσο η Isabella όσο και τα δύο μεγαλύτερα παιδιά του James, θα αρχίσουν να διαμαρτύρονται για έντονους πόνους στο στομάχι, που θα καταλήξουν στο θάνατό τους.  Και τα τρία παιδιά θα κηδευτούν τις δύο τελευταίες εβδομάδες του Απριλίου του 1867. Θα περάσουν μόλις τέσσερις μήνες πριν ο βαρυπενθών χήρος και πατέρας παντρευτεί την εκλεκτή της καρδιάς του.  Η κόρη τους Mary Isabella θα γεννηθεί τον Νοέμβριο του ίδιου έτους, για να καταλήξει από τα γνωστά συμπτώματα τον Μάρτιο του 1868.

Τα σύννεφα δεν αργούν να επισκιάσουν τη νυφική παστάδα.  Ο James αρχίζει να υποπτεύεται τη γυναίκα του, η οποία τον πιέζει να κάνει ασφαλιστήριο συμβόλαιο ζωής.  Σύντομα ανακαλύπτει ότι η Mary Ann έχει καταχραστεί το ποσό των 50 λιρών από τον οικογενειακό λογαριασμό, ενώ έχει δημιουργήσει χρέη ποσού 60 λιρών, χωρίς εκείνος να γνωρίζει τίποτα.  Όταν ανακαλύπτει ότι πολύτιμα αντικείμενα του σπιτιού έχουν κάνει φτερά, εξοργίζεται και την πετά έξω από το σπίτι.

Η Mary Ann είναι για πρώτη φορά στη ζωή της πραγματικά απελπισμένη, καθώς είναι αναγκασμένη να ζει κυριολεκτικά στους δρόμους.  Και οι δρόμοι της Βικτωριανής Αγγλίας είναι το πιο ακατάλληλο μέρος για να ζει κάποιος.  Είναι, μάλλον, το πλέον κατάλληλο για να βρει σίγουρο θάνατο.  Η τύχη της, όμως, θα της χαμογελάσει για άλλη μια φορά, όταν η φίλη της Margaret Cotton θα την συστήσει στον αδελφό της Frederic, έναν μεταλλωρύχο που είχε χηρέψει πρόσφατα και είχε χάσει δύο από τα τέσσερα παιδιά του.  Η Margaret φρόντιζε τα δύο της ανίψια και τον αδελφό της, ζώντας μαζί τους στο σπίτι τους στο Walbottle του Northumberland.  Η Mary Ann εγκαθίσταται στο σπίτι των Cotton.  Η Margaret θα πεθάνει ύστερα από φριχτούς πόνους στο στομάχι και η Mary Ann θα μείνει μόνη να φροντίζει τον Frederic και τους δύο γιους του, Frederic Jr και Charlie.  Ο Cotton, με τη σειρά του, θα φροντίζει εκείνη και η Mary Ann θα μείνει έγκυος για ενδέκατη φορά. Παντρεύονται τον Σεπτέμβριο του 1870.  Καθώς η Mary Ann δεν έχει πάρει διαζύγιο από τον James Robinson, είναι δίγαμη, κάτι που αγνοεί ο Cotton.  Ο γιος τους Robert θα γεννηθεί στις αρχές του 1871.

Οι παλιές αγάπες πάνε στον Παράδεισο

Η ζωή τους συνεχίζεται ήρεμα, μέχρι που η Mary Ann μαθαίνει ότι ο πρώην εραστής της Joseph Nattrass ζει μόλις λίγα χιλιόμετρα μακριά της, στο γειτονικό χωριό του West Auckland και δεν είναι, πια, παντρεμένος.  Το αίσθημά τους αναθερμαίνεται και η Mary Ann πείθει την οικογένειά της να μετακομίσουν κοντά στον αγαπημένο της.  Το αποτέλεσμα είναι ο Frederic να πεθάνει τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους, από τον γνωστό γαστρικό πυρετό.  Η Mary Ann θα εισπράξει την ασφάλεια ζωής του.

Μετά το θάνατο του Frederic, o Nattrass εγκαθίσταται στο σπίτι της Mary Ann, ως ενοικιαστής, ενώ η ίδια βρίσκει δουλειά ως οικιακή νοσοκόμα στο σπίτι ενός απόστρατου αξιωματικού, του John Quick-Manning, ο οποίος ανάρρωνε από ευλογιά. Γρήγορα γίνεται ερωμένη του και μένει έγκυος στο δωδέκατο παιδί της.  Αυτή τη φορά, όμως, δεν θα ακολουθήσει ένας γάμος-αστραπή, κατά την προσφιλή συνήθεια της Mary Ann.  Στη ζωή της υπάρχουν, όχι μόνο ο Nattrass, αλλά και τα παιδιά του Cotton.  Το πρόβλημα ξεπεράστηκε γρήγορα: ο Frederic Jr πεθαίνει τον Μάρτιο του 1872 και λίγο μετά τον ακολουθεί και ο Charlie. Η αιτία, ποια άλλη; Γαστρικός πυρετός, η ασθένεια που αποδεκατίζει τις οικογένειες της Mary Ann.  Από την ίδια ασθένεια θα πεθάνει, λίγο αργότερα, και ο Nattrass, αφού προηγουμένως έχει αλλάξει τη διαθήκη του προς όφελος της Mary Ann. Εν τω μεταξύ, είχε εκδοθεί η επιταγή για την ασφάλεια ζωής του Charlie, στο όνομα της Mary Ann, την οποία επρόκειτο να εισπράξει.  Και έτσι θα είχε γίνει αν δεν μεσολαβούσε μια απρόσεκτη συζήτηση.

Η κάθοδος και η πτώση της Mary Ann άρχισε όταν ένας δημοτικός σύμβουλος, ο Thomas Riley, της ζήτησε να απασχοληθεί ως νοσοκόμα στο σπίτι μιας γυναίκας που ανάρρωνε από ευλογιά.  Η Mary Ann ισχυρίστηκε πως το τελευταίο ζωντανό παιδί του Cotton, ο μικρός Charlie, αποτελούσε εμπόδιο και ζήτησε από τον σύμβουλο να μεσολαβήσει ώστε να το κλείσει στο ορφανοτροφείο.  Ο Riley, ο οποίος εκτελούσε και καθήκοντα βοηθού ιατροδικαστή του West Auckland, της απάντησε ότι θα έπρεπε εκείνη να συνοδέψει τον μικρό.  Η Mary Ann δήλωσε ότι ο μικρός ήταν ασθενικός και σύντομα θα έπαυε να την απασχολεί, καθώς θα ακολουθούσε τη μοίρα των υπολοίπων Cotton.  Ο Riley διαφώνησε και ισχυρίστηκε πως ο μικρός ήταν μια χαρά στην υγεία του. Έπαθε πραγματικό σοκ όταν, πέντε μέρες αργότερα, η Mary Ann τον πληροφόρησε ότι ο μικρός είχε πεθάνει.

Ο Riley έσπευσε στο αστυνομικό τμήμα και, με τη βοήθεια των αστυνομικών, έπεισε τον γιατρό να καθυστερήσει την έκδοση του πιστοποιητικού θανάτου, μέχρι να διερευνηθούν πλήρως οι αιτίες θανάτου του αγοριού.

Η πρώτη κίνηση της Mary Ann, μετά το θάνατο του Charlie, ήταν να επισκεφτεί τα γραφεία της ασφαλιστικής εταιρείας, προκειμένου να εισπράξει την ασφάλεια ζωής.  Εκεί την πληροφόρησαν ότι δεν μπορούσαν να την αποζημιώσουν αν, πρώτα, δεν είχαν στα χέρια τους το πιστοποιητικό θανάτου. Ξεκίνησε μια έρευνα το αποτέλεσμα της οποίας ήταν ότι ο θάνατος του Charlie οφειλόταν σε φυσικά αίτια.  Η Mary Ann ισχυρίστηκε ότι είχε χρησιμοποιήσει μαραντάμυλο (τροπικό λουλούδι της σειράς των τζίντζερ.  Η ρίζα του, που μεγαλώνει κάτω από τη γη, χρησιμοποιείται για την κατασκευή αλεύρου), προκειμένου να ανακουφίσει τους πόνους του παιδιού.  Δήλωσε επίσης ότι ο Riley είχε διατυπώσει τις συγκεκριμένες κατηγορίες εναντίον της, επειδή εκείνη δεν είχε ανταποκριθεί στην ερωτική του προσέγγιση.

Συνεχίζεται

Frances Glessner Lee, η κυρία με τα κουκλόσπιτα

Frances Glessner Lee

Της Νίνας Κουλετάκη

«Οι νεκροί μιλούν, απλά εμείς δεν ακούμε με προσοχή»

«Καταδίκασε τον ένοχο, απάλλαξε τον αθώο και αναζήτησε την αλήθεια σε ένα διόραμα»

Εισαγωγή

Υπήρχε μια εποχή όπου τα αρχικά DNA δε σήμαιναν τίποτα για τον πολύ κόσμο και που οι τηλεθεατές, ακόμα και οι πλέον υποψιασμένοι, δεν μπορούσαν να διανοηθούν ότι θα ερχόταν η στιγμή που σειρές σαν το CSI, το NCIS και το LAW AND ORDER (τρεις σειρές με φανατικούς τηλεθεατές και στην Ελλάδα, χωρίς να ξεχνώ και τα ελληνικότατα ΙΧΝΗ), θα τους καθήλωναν μπροστά στις οθόνες.  Αυτή η εποχή έχει μείνει οριστικά πίσω και η ιατροδικαστική έρευνα παθιάζει όλο και περισσότερους.  Παρακολουθούν με άνεση και εξοικείωση, αναφορικά με την ορολογία και τις διαδικασίες, τις σειρές αυτές, που εκτυλίσσονται σε αστυνομικά τμήματα, νεκροτομεία, εργαστήρια εξοπλισμένα με τεχνολογικά θαύματα και αίθουσες δικαστηρίων.

Η ιατροδικαστική έρευνα δεν εξελίχθηκε από τη μια ημέρα στην άλλη.  Υπήρξαν κάποιοι άνθρωποι που ήταν πρωτεργάτες, που έθεσαν τα θεμέλιά της.  Οι βάσεις της ιατροδικαστικής έρευνας μπήκαν αρκετά νωρίς, στη δεκαετία του 1930.  Και αν δεν είχε υπάρξει μια συγκεκριμένη γυναίκα, μια εκπληκτική γυναίκα και τα αξιοθαύμαστα κουκλόσπιτά της, μικροσκοπικά διοράματα (μακέτες) αναπαράστασης φόνων, σίγουρα όλες οι ελπίδες για την ανακάλυψη ενός δολοφόνου θα περιορίζονταν στην έρευνα για ανακάλυψη δακτυλικών αποτυπωμάτων.

Fanny

Η ζωή της

Η Frances (Fanny) Glessner Lee γεννήθηκε στις 25 Μαρτίου του 1878, στο Σικάγο.  Κόρη –και κληρονόμος- εκατομμυριούχων, είχε μια πολύ ευτυχισμένη παιδική ηλικία.  Πατέρας της ήταν ο βιομήχανος John Jacob Glessner και μητέρα της η δημιουργική Frances Macbeth Glessner.  Η Fanny ήταν ένα προστατευμένο και χαϊδεμένο παιδί, μεγαλωμένο σε μια οικογένεια που αποτελούσε την επιτομή των αισθητικών και ηθικών ιδεωδών του 19^ου αιώνα.  Ο πατέρας της δημιούργησε την περιουσία του ιδρύοντας την International Harvester, μια τεράστια βιομηχανία γεωργικών μηχανημάτων και οχημάτων.  Η μητέρα της αποτελούσε την τέλεια σύζυγο, ασχολούμενη με την ανατροφή των παιδιών της και, παράλληλα, δημιουργώντας η ίδια καλλιτεχνήματα στο εργαστήριό της.

Οι γονείς της Fanny

Το 1886, οι Glessner απόκτησαν το υπέροχο σπίτι τους, σήμερα επισκέψιμο μουσείο, σχεδιασμένο από τον φημισμένο αρχιτέκτονα της εποχής Η.Η. Richardson, στη μοδάτη λεωφόρο Prairie του Σικάγο.  Ένα επιβλητικό σπίτι από γρανίτη, γεμάτο από αντικείμενα τέχνης: εκλεπτυσμένα έπιπλα, πανάκριβους πίνακες, έργα τέχνης των πιο αξιόλογων δημιουργών, ένα σπίτι ανοικτό σε φίλους και γνωστούς της οικογένειας, γεμάτο πάντα από κόσμο, με πολυάριθμους υπηρέτες.  Το σπίτι των Glessner ήταν η τέλεια απεικόνιση της θεμελιώδους νοοτροπίας της εποχής: η επιβλητική «αρσενική» φιγούρα που έβλεπε ο κόσμος, το εξωτερικό του σπιτιού δηλαδή,  με το εκλεπτυσμένο «θηλυκό», ιδιωτικό εσωτερικό.  Οι Glessner περνούσαν τους χειμώνες στο σπίτι της Prairie Avenue και τα καλοκαίρια στο κτήμα τους « The Rocks», στο New Hampshire.

Το σπίτι των Glessner

H Fanny και ο αδελφός της George, εκπαιδεύτηκαν στο σπίτι.  Ο George ήταν ένα ασθενικό αγόρι και οι Glessner είχαν προσλάβει τους καλύτερους εκπαιδευτικούς για να τον διδάσκουν στο σπίτι.  Μαζί του μορφωνόταν και η Fanny.  Ο George συνέχισε τις σπουδές του στο Πανεπιστήμιο του Harvard, ενώ η οικογένεια απαγόρεψε στη Fanny να κάνει το ίδιο.  Σε αντιστάθμισμα, πέρασε  δεκατέσσερις μήνες, το 1896 και 1897, να ταξειδεύει στην Ευρώπη, συνοδευόμενη από την αδελφή της μητέρας της, Helen Macbeth.  Τον Νοέμβριο του 1897 πραγματοποίησε το «ντεμπούτο» της, την επίσημη, δηλαδή, εμφάνισή της στην κοινωνία του Σικάγο.

O George, αδελφός της Fanny

Ως «κόρη καλής οικογενείας» της εποχής, όφειλε να παντρευτεί και να κάνει τη δική της οικογένεια.  Έτσι, σε ηλικία 19 ετών, τέσσερις μόλις μήνες μετά την «επίσημη πρώτη» της, η Fanny παντρεύεται έναν νεαρό δικηγόρο, τον Blewett Lee, συνεταίρο ενός από τους φίλους του George.  Το νεαρό ζευγάρι εγκαταστάθηκε σε ένα από τα δίδυμα σπίτια στον αρ. 1623 της Prairie Avenue, που οι Glessner είχαν χτίσει για τα παιδιά τους.  Ο γάμος της Fanny και του Blewett ήταν ταραχώδης: παραδοσιακός εκείνος, ανήσυχο και δημιουργικό πνεύμα εκείνη, ασύμβατοι όσο το λάδι με το νερό.  Απόκτησαν τρία παιδιά, τον John Glessner Lee το 1898, τη France Lee το 1903 και τη Martha Lee το 1906.  Το ζευγάρι θα χωρίσει λίγο μετά τη γέννηση της Martha.

H Fanny σε νεαρή ηλικία

Πρωτότυπη καριέρα

Το 1938, σε ηλικία 60 ετών, η Fanny θα εγκατασταθεί μόνιμα στο «The Rocks», και η ζωή της θα αλλάξει ριζικά.  Για ένα διάστημα θα ασχοληθεί με το εμπόριο αντικών και θα πουλά εργόχειρα δικής της κατασκευής, πριν αφοσιωθεί ολοκληρωτικά σε αυτό που έμελλε να γίνει το έργο ζωής της, την ιατροδικαστική έρευνα.  Ήδη, από νεαρή ηλικία, είχε αναπτύξει μια στενή φιλία με έναν από τους συμφοιτητές του George στο Harvard, τον γιατρό George Burgess Magrath, ο οποίος μοιραζόταν τον ενθουσιασμό της για την ιατροδικαστική επιστήμη.  Μάλιστα, το 1932, είχε δωρίσει 250.000 $ στο Πανεπιστήμιο, για την ίδρυση της έδρας της Ιατροδικαστικής και το 1934 εμπλούτισε με 1000 τόμους τη βιβλιοθήκη της Ιατροδικαστικής Σχολής.  Θα παραμείνουν στενοί φίλοι μέχρι το θάνατο του Magrath, το 1938.  Ο Magrath θα είναι και ο πρώτος Καθηγητής της Ιατροδικαστικής Σχολής του Harvard.

Η ενασχόλησή της με το έγκλημα και η εξαιρετικά αναλυτική της σκέψη, κάνει την Πολιτεία του New Hampshire να της δώσει τον τίτλο της Λοχαγού της Πολιτειακής Αστυνομίας.  Η Fanny ήταν η πρώτη, και μοναδική για την εποχή της, γυναίκα αξιωματικός της αστυνομίας.  Συμμετείχε σε σεμινάρια εγκληματολογίας, η μόνη γυναίκα ανάμεσα σε εκατοντάδες ντετέκτιβς και χρηματοδότησε η ίδια αρκετά από αυτά.

Σε σύσκεψη με τους ντετέκτιβς

Όμως η Frances Glessner Lee θα μείνει στην ιστορία για κάποια χειροτεχνήματά της: 20 διοράματα, από τα οποία σώζονται τα 18, που αναπαριστούν σκηνές εγκλημάτων.  Τα κατασκεύασε στα τέλη της δεκαετίας του ’30 και στη διάρκεια της δεκαετίας του ’40, για εκπαιδευτικούς σκοπούς.  Η Fanny ήταν οπαδός της εγκληματολογικής θεωρίας πως τα εγκλήματα μπορούσαν να διαλευκανθούν με την επιστημονική ανάλυση των οπτικών και υλικών αποδεικτικών στοιχείων.  Έτσι, άρχισε να κατασκευάζει τα διοράματά της, με σκοπό να τα θέσει στην υπηρεσία των ντετέκτιβς, ώστε να έχουν μπροστά τους μιαν πιστή απεικόνιση της σκηνής του εγκλήματος.  Η παρατήρηση, η μελέτη και ο ενδελεχής έλεγχος της σκηνής, μπορούσε να δώσει απαντήσεις σε ερωτήματα που, διαφορετικά, ίσως να μην είχαν τεθεί.  Το 1945 τα δώρισε στην Ιατροδικαστική Έδρα του Harvard, ώστε να χρησιμοποιούνται σε σεμινάρια, διαλέξεις και στην εκπαίδευση των φοιτητών, όπου παρέμειναν μέχρι το 1966 που το Τμήμα Ιατροδικαστικής καταργήθηκε.  Τα διοράματα κατέληξαν στο γραφείο του Ιατροδικαστή της Κομητείας του Meryland, όπου παραμένουν μέχρι σήμερα και χρησιμοποιούνται σε ιατροδικαστικά σεμινάρια.

Τα κουκλόσπιτα

Τα κουκλόσπιτα της Fanny δεν προορίζονταν για παιδιά.  Απεικόνιζαν σκηνές βίαιων θανάτων, φόνων, πορνείας, πνευματικής ασθένειας, αιμομιξίας και κατάχρησης αλκοόλ.  Τα διοράματα είχαν τις συνήθεις διαστάσεις των κουκλόσπιτων και εξαιρετικά λεπτομερειακή δουλειά.  Εκπληκτικά χειροτεχνήματα, κατασκευασμένα με τη βοήθεια οδοντιατρικών εργαλείων και προσεγμένα μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια: πόρτες και παράθυρα που ανοιγόκλειναν, φώτα που άναβαν, κούκλες-θύματα βουτηγμένες στο αίμα.

Αν και οι σκηνές των διοραμάτων αποτελούσαν απεικόνιση πραγματικών εγκλημάτων, ο χαρακτήρας των σπιτιών και η διακόσμηση ήταν επινόηση της Fanny.  Αρκετά από αυτά αναπαριστούσαν σπίτια της μεσαίας τάξης, καθόλου σχετικά με τα σπίτια στα οποία είχε μεγαλώσει και ζήσει η ίδια.  Κατασκεύαζε μόνη της οτιδήποτε υπήρχε στα διοράματα. Κούκλες, έπιπλα, υφάσματα, αντικείμενα όλα ήταν έργο των χεριών της.  Για τα κουκλόσπιτά της η Fanny είχε επιλέξει πραγματικά εγκλήματα που είχαν ξεχωρίσει για το μυστήριο που τα περιέβαλε.  Υποθέσεις που θα μπορούσαν εύκολα να περάσουν για αυτοκτονίες ή ατυχήματα, που στην πραγματικότητα ήταν δολοφονίες και που οι σπουδαστές είχαν την πρόκληση να αποδείξουν, εξετάζοντας τα διοράματα και μελετώντας προσεκτικά τις λεπτομέρειες και τις αποδείξεις, οπτικές και υλικές.

Για παράδειγμα, σε ένα από τα διοράματα, απεικονίζεται μια νεκρή οικογένεια.  Η όμορφη γυναίκα κείται νεκρή στο κρεβάτι της, πυροβολημένη προφανώς στον ύπνο της, το μωρό της νεκρό, επίσης από πυροβολισμό στην κούνια του και ο άνδρας της, επίσης πυροβολημένος, βρίσκεται νεκρός στο πάτωμα της κρεβατοκάμαρας.  Όλες οι πόρτες του σπιτιού είναι κλειδωμένες από μέσα, γεγονός που οδηγεί στο αβίαστο συμπέρασμα ότι πρόκειται για ένα επεισόδιο ενδοοικογενειακής βίας, έναν διπλό φόνο και μιαν αυτοκτονία.  Όμως κάτι δεν είναι σωστό, κάτι καταβαραθρώνει αυτή τη θεωρία: το όπλο του εγκλήματος, ένα περίστροφο, δεν βρίσκεται κοντά σε κανένα από τα πτώματα.  Στην πραγματικότητα βρίσκεται σε ένα άλλο δωμάτιο!

Η προσεκτική μελέτη και των άλλων διοραμάτων αποκαλύπτει σωρεία στοιχείων.  Ένα ημερολόγιο σε λάθος θέση, παρουσία αίματος εκεί που δεν θα έπρεπε να υπάρχει και αντίστοιχη απουσία του από τον υποτιθέμενο τόπο του εγκλήματος, η θέση ενός πτώματος ασύμβατη με την υποτιθέμενη αυτοκτονία του.

Τα διοράματα της Frances Glessner Lee ήταν ο τρόπος της να ασχοληθεί με αυτό που την πάθιαζε όλη της τη ζωή, την ιατροδικαστική έρευνα.  Ήταν ο τρόπος της να «επαναστατήσει» απέναντι στην τάξη της, που απαγόρευε οποιαδήποτε εργασία στις γυναίκες της και τις προόριζε, αποκλειστικά, για τις απολαύσεις της ζωής της υψηλής κοινωνίας.  Ήταν ο τρόπος της να αρνηθεί να περιορίσει την προσωπικότητα και τη διανόησή της στις οικιακές ανέσεις.  Εντούτοις, στις μικροσκοπικές δημιουργίες της, ανάπλασε τα δικά της οριακά σημεία, τα ευρισκόμενα ανάμεσα στις ιδιοκτησιακές σφαίρες του δημόσιου και του ιδιωτικού, του αρσενικού και του θηλυκού, όπως ήταν κατηγοριοποιημένα –και αμφισβητήσιμα- στη δική της ζωή.  Εξάλλου, η τελειομανία της με τα διοράματά της, δεν διέφερε από την εμμονή του πατέρα της να επιπλώσει το οικογενειακό σπίτι με τα καλύτερα έπιπλα και τα ωραιότερα αντικείμενα, γεγονός που σήμερα το έχουν καταστήσει μουσείο.

Επίλογος

Η Frances Glessner Lee πέθανε σε ηλικία 84 ετών στο «The Rocks».  Θεωρείται η Προστάτιδα Αγία της Ιατροδικαστικής Επιστήμης.  Τα 18, από τα 20, διοράματα που διασώζονται αποτελούν μέχρι σήμερα αντικείμενο μελέτης των φοιτητών ιατροδικαστικής και χρησιμοποιούνται σε σεμινάρια και εκπαιδευτικά προγράμματα.

Το 2004 κυκλοφόρησε το βιβλίο της Corinne May Botz, «The Nutshell Studies of Unexplained Death», το οποίο περιλαμβάνει και 130 έγχρωμες φωτογραφίες των διοραμάτων, κάποιες από τις οποίες χρησιμοποίησα για την εικονογράφηση του άρθρου.

Ένα ντοκυμανταίρ, για τη ζωή και το έργο της Frances Glessner Lee, με τίτλο «Of Dolls and Murder», βρίσκεται σήμερα σε στάδιο παραγωγής.  Δημιουργός του είναι η Susan Marks, η οποία βρίσκεται στην αναζήτηση χορηγιών για την ολοκλήρωση της ταινίας.

ΠΗΓΕΣ

*The Nutshell Studies of Unexplained Death, Corinne may Botz, Monacelli Press, 2004

*Frances Glessner Lee: Brief life of a forensic miniaturist, Laura J. Miller, Harvard Press

*The Glessner House Museum Organization

*The Nutshell Studies of Frances Glessner Lee, Katherine Ramsland

Enriqueta Martì, το βαμπίρ της Βαρκελώνης – ΙIΙ

Της Νίνας Κουλετάκη

Τα αποτελέσματα και το τέλος

Συνολικά δώδεκα παιδιά αναγνωρίστηκαν ως τα δολοφονημένα θύματα της Enriqueta Marti και άλλα είκοσι βρέθηκαν να δουλεύουν στα πορνεία της.  Η φρίκη και η οργή ήταν καθολική.  Το ίδιο, όμως, και η υποκρισία.  Η Enriqueta Marti δεν θα είχε διαπράξει αυτά τα εγκλήματα χωρίς την ανοχή, την κάλυψη και –κυρίως- την απαίτηση και προτροπή της υψηλής κοινωνίας της Βαρκελώνης.  Η κοινωνική υποκρισία σε όλο της το μεγαλείο!  Μια πόλη όπου οι φτωχοί αποδεκατίζονταν από την ανέχεια και τις αρρώστιες, με πρώτη και καλύτερη τη φυματίωση, και που τα παιδιά τους τριγυρνούσαν χωρίς επιτήρηση στους δρόμους, εύκολη λεία για ανθρώπους σαν την Enriqueta Marti από τη μια, και η άρχουσα τάξη που προσπαθούσε να γιατρέψει την ανία της με βίτσια και διαστροφές και που δεν δίσταζε να θυσιάζει αθώα πλάσματα προκειμένου να ικανοποιηθεί.

Βέβαια, το γεγονός ότι διαρκώς εξαφανίζονταν παιδιά ήταν γνωστό σε όλους.  Όμως, επειδή ακριβώς επρόκειτο για παιδιά από τα χαμηλότερα κοινωνικά στρώματα, ο παντοδύναμος τύπος ουδέποτε ασχολήθηκε σοβαρά με το θέμα.  Το ίδιο έπραξε και ο δήμαρχος της πόλης, στη δικαιοδοσία του οποίου υπαγόταν η αστυνομία.  Μάλιστα, το 1911, ο δήμαρχος της Βαρκελώνης έκανε μια δήλωση, στην οποία υποστήριζε ότι οι φήμες για τις εξαφανίσεις παιδιών ήταν ανυπόστατες και μόνο κακό έκαναν στην πόλη.

Μετά τις αποκαλύψεις, τα χαμηλά στρώματα της Βαρκελώνης ξεσηκώθηκαν.  Φοβούμενοι επεισόδια και λαϊκή εξέγερση, τόσο οι αρχές όσο και ο συντηρητικός τύπος της πόλης, προσπάθησαν να κάνουν το όλο θέμα να ξεχαστεί, με τον πιο πρόσφορο τρόπο: αποσιωπώντας το και κρατώντας το μέσα στα όρια της πόλης.  Έτσι, η Enriqueta Marti, μια εντελώς sui generis σειριακή δολοφόνος, που σκότωνε με αποκλειστικό σκοπό το κέρδος, είναι λίγο γνωστή έξω από τα σύνορα της πατρίδας της.  Όλες οι αναφορές που υπάρχουν γι αυτήν είναι στα καταλανικά ή στα ισπανικά, πλην ελαχίστων –εντελώς επιγραμματικών- στα αγγλικά.  Επίσης στα καταλανικά ή/και στα ισπανικά είναι δυο-τρία βιβλία που αφορούν στην υπόθεση Marti καθώς και μια ταινία.

Τι έγινε μετά τη σύλληψη της Enriqueta;  Κατ’ αρχήν εξαφανίστηκαν μυστηριωδώς εκείνες οι κωδικοποιημένες κάρτες που είχε ανακαλύψει η αστυνομία , καθώς και η λίστα με τα ονόματα των πελατών της, πράγμα καθόλου περίεργο αν αναλογιστούμε το ειδικό τους βάρος.  Η Enriqueta κλείνεται στη φυλακή Reina Amalia, όπου αποπειράται να αυτοκτονήσει, κόβοντας τις φλέβες της με ένα ακονισμένο κουτάλι.  Να σημειωθεί πως οι δεσμοφύλακες ήταν ιδιαίτερα επιφορτισμένοι με την αποτροπή ενός τέτοιου ενδεχομένου.

Το σπίτι της οδού Ponent στη δεκαετία του '80. Ο δρόμος έχει μετονομαστεί σε οδό Joaquim Costa.

Η γυναίκα αυτή, η ενσάρκωση, θα πίστευε κανείς, της κακιάς μάγισσας του παραμυθιού «Χάνσελ και Γκρέτελ», θα πέθαινε τελικά μέσα στη φυλακή, δολοφονημένη από τις συγκρατούμενές της, πριν προλάβει να προσαχθεί σε δίκη και να λογοδοτήσει για τις πράξεις της.  Για το θάνατό της υπάρχουν δύο ενδεχόμενα, εξίσου πιθανά και τα δύο.  Το πρώτο, να είναι τα πράγματα έτσι όπως ακριβώς φαίνονται, να αποδόθηκε, δηλαδή, αυτή η ιδιότυπη δικαιοσύνη των ποινικών, την οποία επιφυλάσσουν για όλους όσοι προκαλούν κακό σε παιδιά.  Από την άλλη, το γεγονός ότι η Enriqueta δεν κάθησε ποτέ στο εδώλιο, εξυπηρέτησε αφάνταστα τη μακριά σειρά των πελατών της και τους επέτρεψε να κοιμούνται ήσυχοι.  Ένας θάνατος, λοιπόν, δίκαιος για κάποιους, βολικός για άλλους.

Το σπίτι, όπως είναι σήμερα.

Η Enriqueta δολοφονήθηκε στις 12 Μαΐου του 1913, ένα χρόνο και τρεις μήνες μετά τη σύλληψή της, περιμένοντας να δικαστεί.  Θάφτηκε, με μεγάλη μυστικότητα,  σε ομαδικό τάφο στο Κοιμητήριο του Sudoeste, στο Λόφο του Montjuic, στη Βαρκελώνη.Η είδηση του θανάτου της πέρασε στα «ψιλά| των εφημερίδων, καθώς ο τύπος είχε πάψει να ασχολείται μαζί της εδώ και πολύ καιρό, από τις 15 Απριλίου του 1912, δυο μήνες από τη μέρα που τη συνέλαβαν και  αποκαλύφθηκαν τα φρικιαστικά της πεπραγμένα.  Ένα άλλο συνταρακτικό γεγονός ήρθε, πολύ βολικά επίσης, να ρίξει τη βαρειά σκιά του πάνω στην υπόθεση της Enriqueta Marti i Ripollès και να τη στείλει στη λήθη: στις 15 Απριλίου του 1912 βούλιαξε, στο παρθενικό του ταξείδι, το υπερωκεάνιο «ΤΙΤΑΝΙΚΟΣ».

Βιβλία

Ταινία

ENRIQUETA MARTI, του Jose Martos

Enriqueta Marti: ένα ντοκυμαντέρ της ισπανικής τηλεόρασης

ΠΗΓΕΣ

*Εφημερίδα «La Vanguardia», 1912-1913

*Εφημερίδα «El Pais», 2008

*La vampire del carrer Ponent, Pedro Costa, 2006

*Enriqueta Marti, la vampira de Barcelona, Javier Arries

*Marc Pastor, La mala donna, 2008

*Miguel G. Aracil, Vampiros : mito y realidad de os no-muertos

*Pierrot, Los diarios de Enriqueta Marti, 2006

*Fernando Gomez, El misterio de la calle Poniente, 2004

Enriqueta Martì, το βαμπίρ της Βαρκελώνης – ΙI

Της Νίνας Κουλετάκη

Η αποκάλυψη

Μια από τις πιο αγαπημένες συνήθειες της Claudina Elias, ήταν να κάθεται κοντά στο παράθυρό της ώστε να μπορεί να παρακολουθεί το κάθε τι που συνέβαινε στην οδό Ponent.  Έτσι, είχε προσέξει ότι σε ένα από τα διαμερίσματα της απέναντι πολυκατοικίας, ζούσε μια γυναίκα με τρία παιδιά, ένα αγόρι και δύο κορίτσια, όλα μικρής ηλικίας.  Το ένα από τα κοριτσάκια της φαινόταν πως είχε μιαν εξαιρετική ομοιότητα με την εξαφανισμένη Teresita.  Ευτυχώς που ήταν φλύαρη και δεν κράτησε την εντύπωσή της για τον εαυτό της.  Μίλησε στον ιδιοκτήτη ενός καταστήματος με στρώματα, που βρισκόταν στον ίδιο δρόμο, ο οποίος με τη σειρά του ενημέρωσε τον φίλο του José Asens, δημοτικό αστυνομικό, που κι εκείνος ανέφερε τις υποψίες της Claudina στον αρχηγό του, Ταγματάρχη Ribot.

Αστυνομικοί ψάχνουν το σπίτι της Enriqueta.

Έτσι, λοιπόν, νωρίς το πρωί της 27^ης Φεβρουαρίου του 1912, ο Tαγματάρχης Ribot και οι άνδρες του, χτυπούσαν την πόρτα του διαμερίσματος 1^α, στον αριθμό 29 της οδού Ponent.  Τους άνοιξε μια αγουροξυπνημένη γυναίκα.  Ο Ribot είπε πως ήταν υγειονομικός επιθεωρητής και γνωστοποίησε την πρόθεσή του να ψάξει το διαμέρισμα, καθώς υπήρχε μια καταγγελία πως η γυναίκα διατηρούσε κότες σε αυτό.  Εκείνη διαμαρτυρήθηκε λέγοντας πως η καταγγελία ήταν γελοία και είπε στον Ribot πως χρειαζόταν ένταλμα προκειμένου να ελέγξει το σπίτι της.  Όμως εκείνος είχε ήδη προχωρήσει μέσα και βρισκόταν απέναντι σε δύο τρομαγμένα κοριτσάκια.  Πλησίασε το μικρότερο, που κρατούσε το κεφάλι του σκυμμένο, και το ρώτησε το όνομά του.  «Felicidad», απάντησε η μικρή.  «Είσαι σίγουρη;», της είπε ο Ribot.  «Δε σε λένε Teresita;» «Εδώ με φωνάζουν Felicidad», είπε πάλι εκείνη.

Η Teresita Guitart, με την οικογένειά της και αστυνομικούς, μετά τη διάσωσή της.

Ο Ribot ρώτησε τη γυναίκα ποια ήταν η μικρή κι εκείνη απάντησε πως δεν γνώριζε.  Ισχυρίστηκε πως την είχε μαζέψει από το δρόμο, μόλις την προηγούμενη ημέρα, καθώς είχε χαθεί, ήταν φοβισμένη και πεινούσε.  Για την άλλη μικρή ισχυρίστηκε πως την έλεγαν Angelita και ήταν κόρη της.  Στο διαμέρισμα δεν φαινόταν πουθενά το αγοράκι που η Claudina Elias είχε δει τις προηγούμενες ημέρας.  Ο Ribot κατηγόρησε τη γυναίκα για απαγωγή και τη συνέλαβε.  Στο αρχηγείο της αστυνομίας όπου μεταφέρθηκε, διαπιστώθηκε πως επρόκειτο για την Enriqueta Marti I Ripollés, 43 ετών, και με προγενέστερες κατηγορίες αρπαγής και διαφθοράς ανηλίκων να τη βαραίνουν.

Angelita Cuevas

Οι εξομολογήσεις της φρίκης

Οι έρευνες του Ribot για το πρόσωπο της Marti είχαν αποτέλεσμα.  Αποκαλύφθηκε το παρελθόν της ως πόρνης και ως συζύγου του ζωγράφου Pujalò, ο οποίος μίλησε για το γάμο και το διαζύγιό τους, καθώς και για την έκλυτη ζωή της Enriqueta που οδήγησε στη διάλυσή του.  Δήλωσε πως ουδέποτε απέκτησαν παιδιά.

Η υπόθεση Marti στα έντυπα της εποχής.

Όμως, η αληθινή φρίκη θα ξεχυθεί μέσα από τις καταθέσεις των δύο μικρών κοριτσιών.  Θα αποδειχθεί, πέρα από κάθε αμφιβολία, πως η Enriqueta Marti ήταν κάτι περισσότερο από απαγωγέας και διαφθορέας παιδιών.

Η σύλληψη της Enriqueta.

H Enriqueta, ενώ οδηγείται στο αρχηγείο της αστυνομίας.

Η Teresita κατέθεσε πως η Enriqueta προσπάθησε να της αλλάξει την εμφάνιση, κόβοντάς της τα μαλλιά.  Είπε στους αστυνομικούς πως η γυναίκα της δήλωσε πως, πλέον, το όνομά της ήταν Felicidad, πως δεν είχε πατέρα, πως εκείνη ήταν η μητέρα της και θα έπρεπε η μικρή να την αποκαλεί «μαμά», όταν θα βρίσκονταν εκτός σπιτιού.  Όμως δεν της επιτρεπόταν να βγαίνει έξω, ούτε καν στο μπαλκόνι.  Επίσης της απαγορευόταν να πλησιάζει τα παράθυρα.  Η τροφή της Teresina αποτελούταν αποκλειστικά από πατάτες και μπαγιάτικο ψωμί.  Η μικρή κατέθεσε πως η Enriqueta δεν την χτυπούσε, μόνο –που και που- της έδινε δυνατές τσιμπιές.

Αστυνομικοί ψάχνουν το σπίτι της Enriqueta.

Η μόνη της διασκέδαση ήταν το παιχνίδι με την Angelita, καθώς εκείνη δεν είχε δει ποτέ στο διαμέρισμα τον Pepito, το μικρό αγόρι.  Υπήρξαν φορές που έμεναν μόνες οι δυο τους στο σπίτι και ήταν αρκετά τρομακτικό, καθώς ο παραμικρός θόρυβος τις φόβιζε.  Μια από αυτές τις φορές η Angelita της είπε: «πάμε να δούμε τι έχει η μαμά σ’ εκείνα τα δωμάτια που δεν μας αφήνει να μπούμε».  Και, κρατημένες από το χέρι, προχώρησαν στα σκοτεινά, απαγορευμένα δωμάτια.  Η Teresita σκόνταψε σε ένα σακί στο πάτωμα.  Τα κορίτσια το άνοιξαν και ανακάλυψαν έντρομα ένα μεγάλο μαχαίρι και παιδικά ρούχα, ποτισμένα στο αίμα.

Pepito, δολοφονημένος από την Enriqueta.

Η κατάθεση της Angelita ήταν ακόμα πιο σοκαριστική.  Εκείνη βρισκόταν περισσότερο καιρό στα χέρια της Marti και είχε γνωρίσει τον Pepito, ένα συνομήλικό της αγόρι.  Είπε πως είχε δει κρυφά την Enriqueta να αρπάζει τον Pepito, να τον πετά πάνω στο τραπέζι της κουζίνας και να τον μαχαιρώνει πολλές φορές.  Φοβήθηκε πως θα είχε την ίδια τύχη, έτσι έτρεξε στο δωμάτιό της, χώθηκε στο κρεβάτι και έκανε την κοιμισμένη.

H Angelita με τη μητέρα της, μετά τη διάσωσή της.

Μακάβρια ευρήματα

Οι κάτοικοι της Βαρκελώνης έμειναν αποσβολωμένοι με την αποκάλυψη του σπιτιού της φρίκης.  Όμως χειρότερες αποκαλύψεις επρόκειτο να γίνουν.  Η έρευνα στο διαμέρισμα ανέδειξε ένα σπίτι εξαιρετικά πλούσιο και όμορφο.  Κρύσταλλα και ασημικά στόλιζαν πανάκριβες βιτρίνες, μοναδικά χειροποίητα κομμάτια.  Τα πάντα στο σπίτι ήταν ακριβά και σπάνιου γούστου.

Η υπόθεση Marti στα έντυπα της εποχής.

Σε ένα ντουλάπι οι αστυνομικοί βρήκαν αρκετά παιδικά ρούχα, αγοριών και κοριτσιών, κάλτσες και παπουτσάκια.  Επίσης βρήκαν τα κουρελιασμένα ρούχα που η Enriqueta φορούσε όταν ζητιάνευε.  Ένα πακέτο με κάρτες τράβηξε την προσοχή των αστυνομικών.  Οι περισσότερες ήταν γραμμένες σε έναν αριθμητικό κώδικα και οι υπογραφές δεν ήταν παρά αρχικά.  Επίσης ανακάλυψαν έναν κατάλογο με ονόματα, αρκετά επιφανών ατόμων, ώστε να αποτελέσει το μείζον θέμα συζήτησης της τοπικής κοινωνίας για το διάστημα που θα ακολουθούσε.

Θύμα της Enriqueta.

Στην κουζίνα του διαμερίσματος βρήκαν το σακί με τα ματωμένα ρούχα και το μαχαίρι, για το οποίο είχαν μιλήσει τα κορίτσια.  Σε ένα άλλο δωμάτιο ανακάλυψαν έναν άλλο σάκο, γεμάτο παιδικά και βρεφικά ρούχα.  Αλλά πιο μακάβρια ευρήματα θα ακολουθούσαν,  Σε ένα ντουλάπι βρήκαν τα κομμένα ξανθά μαλλιά μιας μικρής καθώς και πάνω από τριάντα οστά μικρών παιδιών.  Η ιατροδικαστική έρευνα διαπίστωσε ότι επρόκειτο για κνήμες, επιγονατίδες και ωλένες , που ανήκαν σε παιδιά πολύ μικρής ηλικίας.  Τα μαλλιά, πιθανότατα, πωλούνταν για την κατασκευή περουκών.

Άλλο ένα από τα αθώα θύματα της Enriqueta.

Αργότερα, στην απολογία της, η Enriqueta Marti είπε πως είχε τα οστά για να μελετά ανατομία.  Όμως οι ιατροδικαστές κατέθεσαν πως είχαν υποστεί επεξεργασία για να τους αφαιρεθεί ο μυελός.  Εξάλλου, στο σπίτι της Marti, ανακαλύφθηκε ένα δωμάτιο γεμάτο με φιάλες με ανθρώπινο λίπος και αίμα, κονιορτοποιημένα οστά, όλα πρώτες ύλες για τα φίλτρα και τα ελιξήρια της μάγισσας, που βρίσκονταν κι αυτά εκεί, αραδιασμένα σε ράφια, περιμένοντας τους αγοραστές.

Η υπόθεση Marti στα έντυπα της εποχής.

Όμως οι ανατριχιαστικές ανακαλύψεις δεν θα περιορίζονταν στο σπίτι της οδού Ponent.  Η Enriqueta, από τις δραστηριότητές της, είχε αποκτήσει μια σεβαστή περιουσία, μέρος της οποίας είχε επενδύσει σε ακίνητα.  Ιδιοκτησίες της ήταν διασκορπισμένες σε ολόκληρη τη Βαρκελώνη, 14 συνολικά, στις οποίες είχε διαμείνει κατά διαστήματα, τα τελευταία δέκα χρόνια.  Ήταν επόμενο η αστυνομία να τις ερευνήσει και αυτές.  Αυτά που βρήκε συγκλόνισαν την κοινή γνώμη.

Η μακάβρια συλλογή της Enriqueta Marti.

Σε ένα διαμέρισμα της οδού Tallers, ανακαλύφθηκαν τα πτώματα του Pepito κι ενός μικρού κοριτσιού.  Σε έναν πύργο στο Sant Feliu de Llobregart βρέθηκε ένα μυστικό εργαστήριο, με συνταγές και υλικά για φίλτρα, καθώς και μια μακάβρια συλλογή της Enriqueta από μουμιοποιημένα μωρά.  Σε ένα σπίτι στην οδό Jocs Florals de Sants, οι αστυνομικοί ανακάλυψαν κρανία παιδιών, μαλλιά και οστά.  Και, βέβαια, ήταν πάνω από δύο τα σπίτια που λειτουργούσαν ως πορνεία με παιδιά.

Συνεχίζεται

Enriqueta Martì, το βαμπίρ της Βαρκελώνης – Ι

Enriqueta Martì ì Rippollés

Της Νίνας Κουλετάκη

Εισαγωγή

Την τελευταία εβδομάδα του Ιουλίου του 1909, η Βαρκελώνη ζει ταραγμένες ημέρες.  Επαναλαμβανόμενες, αιματηρές συμπλοκές μεταξύ του στρατού και της εργατικής τάξης της Βαρκελώνης, έχουν οδηγήσει σε μια γενίκευση της σύρραξης μεταξύ αναρχικών και συντηρητικών.  Τα αιματηρά αυτά γεγονότα, που διήρκεσαν από τις 25 Ιουλίου μέχρι και τις 2 Αυγούστου του 1909, θα μείνουν στην ιστορία ως η «Τραγική Εβδομάδα» της Βαρκελώνης (La Semana Trágica).  Οι απώλειες, για την αστυνομία και το στρατό, θα ανέλθουν σε οκτώ νεκρούς και 124 τραυματίες, ενώ από τους πολίτες θα χάσουν τη ζωή τους περίπου 150 άτομα.

Κατά τη διάρκεια των επεισοδίων, η αστυνομία εισέβαλε σε ένα μεγάλο αριθμό σπιτιών, αναζητώντας γιάφκες αναρχικών.  Σε μία από αυτές τις επιδρομές έπεσε πάνω σε ένα πολύ ιδιαίτερο πορνείο: οι πόρνες δν ήταν παρά μικρά παιδιά, αγόρια και κορίτσια, ηλικίας από τριών έως –το πολύ- δεκατεσσάρων ετών.  Σοκαρισμένοι οι αστυνομικοί προβαίνουν, χωρίς δεύτερη σκέψη, στη σύλληψη της ιδιοκτήτριας του πορνείου, της καταλανής Enriqueta Martì ì Rippollés, ηλικίας 41 ετών.  Όμως, κάποιο μυστηριώδες χέρι που, προφανώς, ανήκε σε άνθρωπο με μεγάλη ισχύ και επιρροή, θα κινήσει αόρατα νήματα και η  Martì θα αφεθεί άμεσα ελεύθερη.  Θα χρειαστεί να περάσουν τρία χρόνια πριν συναντηθεί ξανά με την αστυνομία, αυτή τη φορά κάτω από φρικιαστικές συνθήκες.

Η αρχή της «επιχείρησης»

Η Enriqueta Martì γεννήθηκε το 1868 στο San Felíu de Clobregart, στην Καταλανία της Ισπανίας.  Σε πολύ νεαρή ηλικία μετοίκησε στη Βαρκελώνη, όπου εργαζόταν ως νταντά σε διάφορες ευκατάστατες οικογένειες.  Ήταν όμορφη κοπέλα και σύντομα συνειδητοποίησε ότι θα μπορούσε να αυξήσει το εισόδημά της, αν παρείχε και άλλες υπηρεσίες –εκτός από αυτές της γκουβερνάντας- στους κυρίους των σπιτιών που εργαζόταν.  Πολύ γρήγορα άλλαξε εντελώς επάγγελμα και έγινε πόρνη, εργαζόμενη τόσο στα πορνεία –που την εποχή εκείνη αφθονούσαν στη Βαρκελώνη- όσο και σε άλλες επιχειρήσεις, που όμως προσέφεραν υπηρεσίες πορνείου.  Δεν πέρασε πολύς καιρός και είχε ήδη αποκτήσει τη φήμη της πιο ακόλαστης πόρνης, στην «αμαρτωλή» συνοικία της Βαρκελώνης, που εκτεινόταν από το λιμάνι μέχρι την Πύλη της Santa Madrone.

Το 1895 παντρεύτηκε έναν καλλιτέχνη, τον ζωγράφο Joan Pujaló, ο γάμος τους όμως δεν θα διαρκέσει πολύ.  Σύμφωνα με τον Pujaló, αιτία ήταν το αχαλίνωτο ενδιαφέρον της Enriqueta για τους άντρες, ο παράξενος και ιδιότροπος χαρακτήρας της, η ακόλαστη ζωή της και οι ασταμάτητες επισκέψεις της στους χώρους της προηγούμενης δουλειάς της.  Παρόλο που, πλέον, ήταν μια παντρεμένη γυναίκα, η Enriqueta δεν έπαψε να επισκέπτεται τα πορνεία και να συναναστρέφεται τον υπόκοσμο της πόλης.  Το ζευγάρι θα αποφασίσει, από κοινού, να χωρίσει.  Το 1912 που θα συλληφθεί η Enriqueta, θα μετράνε πάνω από πέντε χρόνια σε διάσταση και δεν θα έχουν αποκτήσει παιδιά.

Η Enriqueta άρχισε να ζει μια διπλή ζωή.  Την ημέρα σύχναζε σε άσυλα απόρων, μοναστήρια και εκκλησίες, επαιτώντας, ντυμένη με κουρέλια και κρατώντας συχνά από το χέρι παιδιά, που δεν ήταν δικά της.  Η εικόνα μιας πάμφτωχης μάνας που ζητιανεύει για τα παιδιά της, έκανε τους κατοίκους της Βαρκελώνης να ανοίγουν πρόθυμα τα πορτοφόλια τους.  Αργότερα, αυτά τα παιδιά, θα τα εξέδιδε ή θα τα δολοφονούσε.  Δεν είχε καμία απολύτως ανάγκη να ζητιανεύει, καθώς το διπλό της επάγγελμα, προαγωγός παιδιών και πόρνη η ίδια, της απέφερε αρκετά έσοδα ώστε να ζει πλουσιοπάροχα.  Η επαιτεία δεν ήταν παρά ένα παραπέτασμα καπνού.

Benedicta Messeguer, θύμα της Enriqueta, φυλακισμένη σε ένα από τα πορνεία της.

Τις νύχτες έβγαζε από πάνω της τα κουρέλια, ντυνόταν με πολυτελή βραδινά φορέματα και καπέλα και σύχναζε στο Θέατρο del Liceu ή στο Καζίνο της Arrabassada, όπου συναναστρεφόταν την υψηλή κοινωνία της Βαρκελώνης και αποκτούσε τις γνωριμίες εκείνες που θα της φαίνονταν πολύ χρήσιμες στην πρώτη της σύλληψη, κατά τη διάρκεια των ταραχών του 1909.  Σ’ αυτούς τους κύκλους ήταν που άρχισε την καριέρα της ως εξειδικευμένη προαγωγός πολύ μικρών παιδιών.

Περίεργοι έξω από το σπίτι της οδού Ponent, μετά τη σύλληψη της Enriqueta.

Η πρώτη της επιχείρηση είχε ήδη στηθεί.  Ένα σπίτι σε μια κακόφημη συνοικία της Βαρκελώνης έγινε το πορνείο της Enriqueta.  Υπηρεσίες εκεί προσέφεραν αποκλειστικά παιδιά, ηλικίας 3 έως 14 ετών.  Πελάτες της ήταν άνδρες από τα υψηλότερα κοινωνικά στρώματα της πόλεις, με διεστραμμένες ορέξεις και υπερβολικά φουσκωμένα πορτοφόλια.  Όταν ανακαλύφθηκε το φρικτό πορνείο της το 1909, οι αστυνομικοί –εκτός από την ίδια- συνέλαβαν και κάποιους από τους πελάτες της, όλους τους ηχηρά ονόματα του πολιτικού και οικονομικού χώρου της πόλης.  Είναι κατανοητό, επομένως, γιατί η Enriqueta δεν υπέστη καμία συνέπεια, πέρα από το κλείσιμο του συγκεκριμένου πορνείου, και αφέθηκε ελεύθερη να συνεχίσει αλλού τη δραστηριότητά της σε ένα οίκημα της οδού Ponent και όχι μόνο.

Προαγωγός και μάγισσα

Η Enriqueta Marti ήταν μια πανέξυπνη γυναίκα.  Είχε δέσμιους τους άντρες της αφρόκρεμας της Βαρκελώνης, ικανοποιώντας τις διαστροφές και τα βίτσια τους.  Αποφάσισε να κάνει το ίδιο και με τις γυναίκες τους, αναπτύσσοντας μιαν άλλη δραστηριότητα: αυτήν της μάγισσας.  Έφτιαχνε φίλτρα, υποτίθεται παντοδύναμα, με σπάνια και δυσεύρετα υλικά, ικανά να εκπληρώσουν κάθε επιθυμία και κάθε πόθο, κρυφό ή φανερό: να γητέψουν άνδρες, να θεραπεύσουν αρρώστιες, να κάνουν στείρες γυναίκες γόνιμες και ό,τι ακόμα βάλει ο νους του ανθρώπου.

Αntonio Pujalo, θύμα της Enriqueta, φυλακισμένος σε ένα από τα πορνεία της. Ανηψιός του άντρα της.

Τα υλικά των φίλτρων της δεν ήταν άγνωστα στις πελάτισσές της, εξαιτίας μάλιστα της ιδιαιτερότητάς τους στοίχιζαν πανάκριβα και, υποτίθεται, ήταν απολύτως αποτελεσματικά.  Ήταν φίλτρα φτιαγμένα από μαλλιά, λίπος, αίμα και κονιορτοποιημένα οστά παιδιών.  Όσο πιο μικρό το παιδί, τόσο πιο αποτελεσματικό –επομένως και ακριβότερο- το φίλτρο.

Η μέθοδος εξεύρεσης των σπάνιων υλικών ήταν απλή.  Η Enriqueta περπατούσε στους δρόμους των φτωχογειτονιών της Βαρκελώνης ντυμένη με έναν φαρδύ, μαύρο μανδύα.  Όταν συναντούσε κάποιο μικρό παιδί που προχωρούσε μονάχο ή έπαιζε απομονωμένο, το πλησίαζε και το άρπαζε, σκεπάζοντάς το με τον μανδύα της.  Είχε πολλά ακίνητα, διασκορπισμένα σε ολόκληρη την πόλη, έτσι υπήρχε πάντα κάποιος χώρος, σε μικρή απόσταση, για να κρύψει αρχικά το παιδί.  Στη συνέχεια το μετέφερε σε ένα από τα πορνεία της, όπου το παιδί θα παραδιδόταν στις ακόλαστες ορέξεις των παιδόφιλων της Βαρκελώνης ή θα κατέληγε πρώτη ύλη για τα ελιξίρια και μαγικά φίλτρα της Enriqueta.  Πολύ συχνά συνέβαιναν και τα δύο.

Η απαγωγή της Teresita

Τον Φεβρουάριου του 1912, οι κάτοικοι της Βαρκελώνης είχαν θορυβηθεί από την εξαφάνιση μιας μικρής, ηλικίας μόλις πέντε ετών, της Teresita Guitart.  Οι λεπτομέρειες της εξαφάνισης, καθώς και οι συνθήκες κάτω από τις οποίες αυτή έγινε, θα απασχολήσουν επί μακρόν τον τύπο της εποχής.

Είχε πέσει το σούρουπο, στις 10 Φεβρουαρίου του 1912, στην οδό San Vicente.  Η Ana, μητέρα της Teresita, σταμάτησε έξω από την πόρτα του σπιτιού τους για να καλησπερίσει μια γειτόνισσα και να κουβεντιάσει για λίγο μαζί της.  Άφησε το χέρι της μικρής, που κρατούσε μέχρι εκείνη την ώρα, σίγουρη πως το κοριτσάκι θα ανέβαινε στο διαμέρισμά τους.  Όταν λίγη ώρα αργότερα ανέβηκε εκείνη, ο άντρας της τη ρώτησε που ήταν η μικρή.  Η δύστυχη μάνα άφησε μια κραυγή, χύθηκε στη σκάλα και στη συνέχεια στο δρόμο, φωνάζοντας και αναζητώντας την Teresita.  Ήταν όμως αργά.  Το παιδάκι είχε εξαφανιστεί.

Teresita Guitart

Αυτό που είχε συμβεί ήταν το εξής: δευτερόλεπτα πριν η Teresita περάσει το κατώφλι του σπιτιού της, μια γυναίκα την έπιασε από το χέρι και της είπε γλυκά: «Έλα από εδώ, γλυκούλι μου, έχω καραμελίτσες να σου δώσω».  Η μικρή, συνειδητοποιώντας πως η γυναίκα την τραβούσε μακριά από την εξώπορτα του σπιτιού της και τη μητέρα της που στεκόταν εκεί, προσπάθησε να ξεφύγει αλλά μάταια.  Το σφίξιμο στο χέρι της έγινε πιο δυνατό και ένας μαύρος μανδύας την τύλιξε ολόκληρη.  Η γυναίκα, κουβαλώντας την, σκεπασμένη με τον μανδύα, παιδούλα στην αγκαλιά της, χάθηκε μέσα στο σκοτάδι της νύχτας που κατέβαινε γοργά.

Η Βαρκελώνη ζούσε ήδη δύο εβδομάδες με την αγωνία για την τύχη της Teresita να την κρατά άγρυπνη τις νύχτες.  Όλες οι προσπάθειες, τόσο της οικογένειας της μικρής όσο και της αστυνομίας, είχαν οδηγηθεί σε αδιέξοδο.  Θα ήταν μια διάκριτη γυναίκα, μια κοινή κουτσομπόλα της γειτονιάς, εκείνη που πα αποκάλυπτε το μέρος που βρισκόταν φυλακισμένη η Teresita.  Το όνομά της ήταν Claudina Elias.

Συνεχίζεται