Ιταλικό, ελληνικό, νορβηγικό, κινεζικό…

krakowpoland.jpg

Πώς ξέφυγε το αστυνομικό μυθιστόρημα από τα χέρια των Αγγλοσαξόνων

Αστυνομική σειρά σε χώρα εκτός Αμερικής και Αγγλίας σημαίνει κατά το μάλλον ή ήττον σειρά μεταφράσεων. Μέχρι πρότινος μπορούσαμε μόνο να επιλέξουμε ανάμεσα στο ορθόδοξο αστυνομικό μυθιστόρημα της βρετανικής σχολής και στο σκληρό αφήγημα των Ηνωμένων Πολιτειών, αν επρόκειτο να διαβάσουμε αστυνομική λογοτεχνία. Μόνο ο Γάλλος Ζορζ Σιμενόν με τον δικό του ιδιότυπο επιθεωρητή Μεγκρέ (στα ελληνικά από τις εκδόσεις Αγρα) μπόρεσε να σταθεί επαξίως δίπλα στην Αγγλίδα Αγκαθα Κρίστι ή στον Αμερικανό Ρέιμοντ Τσάντλερ. Αυτοί θα αποθάρρυναν με το μεγαλείο τους και όλους τους επίδοξους συγγραφείς αστυνομικών ιστοριών ανά την υφήλιο. «Δεν είναι Τσάντλερ» μπορούσαν να σχολιάσουν ακόμη και οι αδαείς. Ο δικός μας Γιάννης Μαρής ήδη από τη δεκαετία του ’50 ξεπέρασε αυτούς τους σκοπέλους. Αισθάνθηκε πιο κοντινός στον Μεγκρέ, έναν μη αγγλοσάξονα ντετέκτιβ, σε τελευταία ανάλυση, και έπλασε ακολούθως τον δικό του αστυνόμο Μπέκα, έναν καθαρόαιμο Αθηναίο που έπινε βερμούτ. Η Αθηνά Κακούρη την ίδια εποχή δεν μπορούσε παρά να γίνει «η Ελληνίδα Αγκαθα Κρίστι». Τα βιβλία του Γιάννη Μαρή αποτελούν ακόμη στις εκδόσεις Ατλαντίς τη μοναδική ελληνική σειρά αστυνομικής λογοτεχνίας, ενώ η Αθηνά Κακούρη στράφηκε νωρίς σε άλλα λογοτεχνικά είδη.

Ομοίως και στις άλλες χώρες: ένας κούκος δεν φέρνει την άνοιξη. Ο ιταλός συγγραφέας Αλμπέρτο Σαβίνιο είχε προβεί στην πικρή διαπίστωση ότι η Ιταλία δεν παρέχει τις απαραίτητες συνθήκες για τη δημιουργία εθνικής παράδοσης αστυνομικού μυθιστορήματος, γιατί «η αστυνομική πλοκή «γλυκαίνει» αφόρητα στο ιταλικό έδαφος». Ετσι η σειρά Ι Gialli (Οι Κίτρινοι) των εκδόσεων Mondadori ήδη από το 1929 περιελάμβανε μόνο μεταφράσεις αγγλοσαξονικών αστυνομικών μυθιστορημάτων. Η ίδια σειρά θα έδινε το όνομά της αργότερα στο ιταλικό αστυνομικό μυθιστόρημα, αλλά οι Ιταλοί Gialli άργησαν να ξεχωρίσουν. Επρεπε να φτάσει το 1969 για να αναδειχθεί ένας ιταλός συγγραφέας, ο Τζόρτζιο Σερμπανένκο, ως «ο πατέρας των Κιτρίνων», με τον φιλότιμο και συνεσταλμένο αστυνόμο Αρτουρ Ζέλινγκ να παλεύει μόνος του στην ιταλική μητρόπολη του εγκλήματος, το Μιλάνο. Οι μεταφράσεις των έργων του πάλι θα καθυστερούσαν, ενώ ο δικός μας Γιάννης Μαρής δεν μεταφράστηκε ποτέ στο εξωτερικό.

Οι κίτρινοι Ιταλοί

Η πρώτη σημαντική μεταβολή στο διεθνές σκηνικό της αστυνομικής λογοτεχνίας σημειώθηκε τελικά στην Ιταλία. Ηταν ο Αντρέα Καμιλέρι που έκανε τη διαφορά, αφού ήταν ο πιο πολυδιαβασμένος συγγραφέας της χώρας και εξιστορούσε κυρίως τις έρευνες του επιθεωρητή Μονταλμπάνο (στα ελληνικά από τις εκδόσεις Πατάκη, Καστανιώτη και Ωκεανίδα). Καθώς ο Καμιλέρι χρησιμοποιούσε αυστηρά το σικελικό ιδίωμα, σύντομα κάθε πόλη της Ιταλίας θεώρησε απαραίτητο να καμαρώνει για κάποιον δικό της συγγραφέα αστυνομικής λογοτεχνίας. Θα ήταν η Σικελία του Καμιλέρι, η Σαρδηνία του Μαρτσέλο Φόις και του Τζόρτζιο Τόντε, η Νάπολι του Μαουρίτσιο Μπράουτσι, η Ρώμη του Τζανκάρλο ντε Κατάλντο, η Μπολόνια του Λοριάνο Μακιαβέλι. Σαν να μην έφταναν οι Ιταλοί, άρχισαν και ξένοι συγγραφείς να επιλέγουν ιταλικές πόλεις ως αποκλειστικό πεδίο δράσης για τα μυθιστορήματά τους. Και να οραματίζονται ιταλούς ντετέκτιβ ως ήρωές τους. Πρόσφατο παράδειγμα η Αμερικανίδα Ντόνα Λεόν με τον ιταλό επιθεωρητή Μπρουνέτι στο βιβλίο της Βενετσιάνικη βεντέτα (στα ελληνικά από τις εκδόσεις Σύγχρονοι Ορίζοντες). Παρομοίως ο Γερμανός Φάιτ Χάινικεν ήθελε ο ντετέκτιβ του να λέγεται Λαουρέντι και να κινείται στα στενά της Τεργέστης.

Ηδη το «γνήσιο» αστυνομικό μυθιστόρημα είχε γίνει αγνώριστο. Ολοι θα έψαχναν κάπως να διαφοροποιηθούν ή να ακολουθήσουν πια τον διαφοροποιημένο. Η Ιταλίδα Ντανίλα Κομάστρι Μοντανάρι προφανώς ζήλωσε τη δόξα της Ελις Πίτερς, η οποία είχε μετατρέψει την κελτική ιστορία σε αστυνομικά μυθιστορήματα τεράστιας απήχησης (στα ελληνικά από τις εκδόσεις Κανάκη), και σκέφτηκε να αξιοποιήσει και τη γνώση και τα πτυχία της με την δωδεκάτομη σειρά «Οι έρευνες το Πόπλιου Αυρήλιου στην αρχαία Ρώμη» (στα ελληνικά οι δύο πρώτοι τόμοι από τις εκδόσεις Αγρα). Είναι καλή ιδέα για όποιον ενδιαφέρεται: διαβάζεις αστυνομικό μυθιστόρημα και μαθαίνεις πώς ζούσαν στη Ρώμη τον 1ο αιώνα μ.Χ. Και γιατί να μη μάθεις πώς ζούσαν στην Αθήνα του Περικλή τον 5ο αιώνα π.Χ.; Κλασικιστές έχουμε άφθονους και εδώ. Μετά τους έλληνες μαθηματικούς που ενεργοποιήθηκαν ξαφνικά όλοι μαζί και είχαμε εξαίρετα δείγματα, όπως τα Πυθαγόρεια εγκλήματα του Τεύκρου Μιχαηλίδη (εκδόσεις Πόλις), δικαιούμαστε να περιμένουμε την έμπνευση των φιλολόγων.

Νορβηγική επινόηση

Αν τώρα η περίπτωση της Ιταλίας είναι ενδεικτική μιας νέας ανάπτυξης της αστυνομικής λογοτεχνίας πάνω στον αγγλοσαξονικό σπόρο, άλλες χώρες προβάλλουν αξιώσεις για τον ίδιο τον σπόρο – μια συζήτηση που, αν αρχίσει, δεν έχει τέλος. Ο Νορβηγός Γκούναρ Στάαλεζεν προκάλεσε κατάπληξη στο κοινό με τη δήλωσή του ότι το αστυνομικό μυθιστόρημα είναι νορβηγική επινόηση, με μοναδική ίσως παρασπονδία τον χαρακτήρα του «σκληρού» που εισήγαγαν από την Αμερική. «Ο δικός του ιδιωτικός ντετέκτιβ Φαργκ Φέουμ, ο οποίος κινείται αυστηρά στα όρια της πόλης Μπέργκεν, είναι φτυστός ο τύπος του «σκληρού», μόνο που αντί για ουίσκι πίνει άκουαβιτ. Ακόμα πιο εμφανώς αμερικανικό στα βιβλία του Στάαλσεν είναι το άλμα της νορβηγικής οικονομίας μετά την ανακάλυψη του πετρελαίου στη Βόρειο Θάλασσα».

Γεγονός παραμένει όμως ότι η αστυνομική λογοτεχνία των Σκανδιναβών έχει γίνει ένα είδος μόδας. Γιατί μαζί με τον Νορβηγό Στάαλσεν εμφανίστηκαν στα δυτικά βιβλιοπωλεία δανοί και φινλανδοί συγγραφείς – όπως ο αληθινός επιθεωρητής στην αστυνομία του Ελσίνκι Μάτι Ιριάνα Γιόνσου που εφηύρε το λογοτεχνικό alter ego του -, αρκετοί Σουηδοί και Ισλανδοί – όπως ο διεθνής αστέρας της αστυνομικής λογοτεχνίας μετά τρία μόλις βιβλία Αρναντούρ Ιντρίντασον. Η αιφνίδια αίγλη του σκανδιναβικού αστυνομικού μυθιστορήματος μπορεί να εξηγηθεί από την ποιότητα των συγγραφέων αλλά και από την ύπαρξη, τελικά, μιας μακρύτερης παράδοσης σε αυτές τις χώρες. Στη δεκαετία του ’60 ένα δίδυμο σουηδών συγγραφέων είχε αποκτήσει τέτοια διεθνή ακτινοβολία με τις περιπέτειες του επιθεωρητή του Μάρτιν Μπεκ, ώστε εμπνεύστηκε ο Κινέζος Ξιου Σιαλόνγκ για να δοκιμαστεί σε αυτό το πρωτόγνωρο είδος.

Κινεζική αστυνομική λογοτεχνία ξέραμε ότι υπάρχει. Αλλά μέχρι πρόσφατα στη Δύση δεν γνωρίσαμε παρά μόνο τον δικαστή Τι – προσομοίωση ιστορικού προσώπου της μεσαιωνικής Κίνας – στα μυθιστορήματα του ολλανδού σινολόγου Ρόμπερτ Βαν Γκούλικ (στα ελληνικά από τις εκδόσεις Θεμέλιο). Ξαφνικά εμφανίστηκε ένα πλήθος κινέζων συγγραφέων που έχουν ριχτεί στην αστυνομική λογοτεχνία για να εξηγήσουν την παράξενη συνύπαρξη κομμουνιστικού συστήματος και άγριου καπιταλισμού που τους βρήκε.

Η περίπτωση των κομμουνιστικών χωρών ήταν ούτως ή άλλως ιδιαίτερη. Το αστυνομικό μυθιστόρημα δεν έβρισκε εύκολα θετική υποδοχή. Στη Σοβιετική Ενωση, για παράδειγμα, μόνοι εκπρόσωποι του είδους παρέμειναν επί μακρόν οι αδελφοί Βάινερ. Η σημερινή επανάσταση επισφραγίζεται από την εμφάνιση μιας νέας γενιάς συγγραφέων όπως η Αλεξάντρα Μαρίνινα, η Ρωσίδα Αγκαθα Κρίστι, νομικός και διδάκτωρ επιστημών, που εργάστηκε πολλά χρόνια ως αστυνομικός στη Διεύθυνση Εσωτερικών Υποθέσεων στη Μόσχα (στα ελληνικά από τις εκδόσεις Πατάκη).

Γεύση εξωτισμού

Οι επιλογές σε αστυνομικό μυθιστόρημα είναι απεριόριστες πια για τον δυτικό αναγνώστη. Μπορεί να βρει, κατά τα γούστα του, τις περιπέτειες ενός αβοριγίνου ντετέκτιβ της Αυστραλίας, ενός θιβετιανού μοναχού, ενός καθηγητή σε παλαιστινιακό στρατόπεδο συγκέντρωσης… Η επιτυχία μιας διεθνούς αστυνομικής λογοτεχνίας εξηγείται εν μέρει από τη γεύση εξωτισμού που αποπνέει. Αυτό δικαιολογεί και την εμφάνιση συγγραφέων και ντετέκτιβ που περιδιαβαίνουν ξένα μέρη. Τις περισσότερες φορές πάντως ο συγγραφέας αστυνομικού μυθιστορήματος ενδιαφέρεται να παράσχει ένα πιστό και καυστικό αντίγραφο της πραγματικότητας, είτε είναι ο σπαραγμός στην Αλγερία του Γιασμίνα Χάντρα, είτε η δύσκολη συμφιλίωση των κοινοτήτων στη μετά απαρτχάιντ Νότια Αφρική του Ντέον Μέγιερ, είτε κάποια άλλη εξέγερση στον πλανήτη. Ακόμη και καταξιωμένοι συγγραφείς, όπως ο Ισπανο-Μεξικανός Πάκο Ιγνάσιο Τάιμπο ΙΙ, μεταπηδούν στο αστυνομικό λογοτεχνικό είδος προκειμένου να διασχίσουν άνετα τη μεγαλούπολη που τους βασανίζει, το Μεξικό στην περίπτωση του Τάιμπο ΙΙ (στα ελληνικά από τις εκδόσεις Αγρα).

ΜΑΙΡΗ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΙΔΟΥ

Εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ – 19/8/2007

crime_and_punishment22

~ από Nina C στο 01/04/2008.

8 Σχόλια to “Ιταλικό, ελληνικό, νορβηγικό, κινεζικό…”

  1. Eksairetika endiaferon, synexiste thn kalh douleia.

  2. @Καθρέφτη, καλωσορίσατε, ευχαριστούμε πολύ. 🙂

  3. Πολύ ενδιαφέρον το κείμενο και το περίμενα πως και πως αλλά απο σας θέλω πιά το κάτι παραπάνω μια και με κακομάθατε…..
    Επ’ευκαιρία θάθελα να σας αναφέρω οτι δυστυχώς έχουν υπάρξει και περιπτώσεις που το αστυνομικό μυθιστόρημα και ιδιαιτέρα στην Ιταλία έχει πέσει σε μεγάλη δυσμένεια απο τους κύκλους των διανοούμενων -και ίσως οχι άδικα -αφού έχουν υπάρξει και ευτελείς περίπτωσεις να συνδιάζετε μέχρι και με συνταγές μαγειρικής.. που βέβαια όταν είναι απλές πινελιές απο τα χέρια του maestro camilleri προκύπτουν αριστουργήματα ,αλλά στα χέρια κατι υπερφίαλων χαζοαμερικανίδων που παρεπιδημούν στην γείτονα χώρα χαριεντιζόμενες τις συγγραφείς αστυνομικών με μαγειρικό άλλωθι..ε το φαγητό τσούκνωσε…

  4. Κι όμως, συνεχίζω να πιατεύω οτι την ανατροπή την έφερε ο Ολλανδός Robert van Gulik με τις ιστορίες του (κομφουκιανού Κινέζου) Δικαστή Τι.

  5. @Γιώργο, συμφωνούμε! Όσο για το «κάτι παραπάνω» αναμείνατε στην οθόνη σας! 🙂

    @Kanarouba, maitre, ΤΙ ΤΙΜΗ ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΉ!!!!! :p Ο van Gulik αναμφισβήτητα είναι μοναδικός στο ιστορικό αστυνομικό μυθιστόρημα. Λέω να κάνω ένα αφιέρωμα σε αυτό το είδος!

  6. Ο van Gulik είναι απλώς ιδιοφυία. Με συναρπαστικές αστυνομικές πλοκές σε βάζει να διαβάσεις τις μεστότερες ηθογραφίες της κομφουκιανής Κίνας. Κάτι σαν ελβετικός σουγιάς δηλαδή! Ολα μαζί και όοοολα τέλεια🙂
    Ι λαβ δις γκάυ….

  7. Κυρία Κουλετάκη, πρόσφατα έχω ανοίξει μπλογκ με βιβλία (περιέχονται τα πάντα, από εκλαικευμένη επιστήμη μέχρι σύγχρονη και κλασσική λογοτεχνία). Αργότερα, θα βάλω και αστυνομικά. Θα ήθελα για αυτό να βάλω και το δικό σας μπλογκ στα αγαπημένα. Θα μου το επιτρέψετε; Το μπλογκ λέγεται okosmostonbiblion.blogspot.

  8. Βάγια, με μεγάλη μου χαρά!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

whodoneit1942dvd.jpg
 
Αρέσει σε %d bloggers: