Εγκληματική προσέγγιση του φύλου – Ο δράστης ΙI

Της Αλεξάνδρας Ορφανίδου

Δικηγόρου-ΠΜΣ Ποινικών και εγκληματολογικών επιστημών ΔΠΘ

2β. Η κοινωνιολογική προσέγγιση(35)

Όπως αναφέρθηκε και πιο πάνω, το πρότυπο για τη «θέση» των δύο φύλων έχει, τουλάχιστον στις περισσότερες κοινωνίες, παγιωθεί. Σύμφωνα με αυτό, ο άνδρας επιτρέπεται, και ενίοτε επιβάλλεται, να είναι δυναμικός, επιθετικός και σε ορισμένες περιπτώσεις βίαιος, ενώ η γυναίκα πρέπει να επιδεικνύει ευαισθησία και ηπιότητα και να αποφεύγει τη βία. Κατά τις κοινωνιολογικού προσανατολισμού θεωρίες, αυτό ακριβώς το στερεότυπο δίπολο αποτελεί την πηγή της ποσοτικής και ποιοτικής διαφοροποίησης που παρουσιάζουν η ανδρική και η γυναικεία εγκληματική δραστηριότητα. Για την υποστήριξη αυτού του συλλογισμού οι θιασώτες των κοινωνικών θεωριών προβάλλουν τρεις επιμέρους παραμέτρους:

Ø Τον διαφοροποιημένο κοινωνικό έλεγχο ως προς τα δύο φύλα

Ø Τις διαφορετικές ευκαιρίες τέλεσης εγκλήματος

Ø Τις ψυχολογικές διαταραχές και το ρόλο τους ως «εναλλακτική» στη γυναικεία επιθετικότητα

Αναλυτικότερα:

2βα. Ο διαφοροποιημένος κοινωνικός έλεγχος

Στις περισσότερες κοινωνίες κάθε μέλος υφίσταται διαρκή έλεγχο από την ομάδα (οικογένεια, φιλικό ή επαγγελματικό περιβάλλον κλπ) στην οποία ανήκει προκειμένου να ανταποκριθεί στο ρόλο του, ενώ οι παρεκκλίσεις από αυτόν θεωρούνται μη αποδεκτές και αντιμετωπίζονται ανάλογα. Το φαινόμενο αυτό εμφανίζεται πιο έντονα στις γυναίκες, οι οποίες, όπως προαναφέρθηκε, αναμένεται να συμπεριφέρονται «θηλυκά και κόσμια», και να είναι «αφοσιωμένες, σιωπηλές, σεξουαλικά απρόσιτες, καλές στη δουλειά τους και παράλληλα ευχάριστες κι εμφανίσιμες»(36).Όπως εύστοχα παρατηρεί η Γιωτοπούλου-Μαραγκοπούλου(37), όταν μια γυναίκα κι ένας άνδρας παραβιάζουν τον ίδιο κανόνα (είτε πρόκειται για τέλεση ποινικού αδικήματος είτε απλώς για μια παρέκκλιση από τις κοινωνικές νόρμες) η ομάδα αντιμετωπίζει και «τιμωρεί» τη γυναίκα αυστηρότερα με συμπεριφορές που, αναλόγως των αντιλήψεων της κοινωνίας και της έντασης της «παραβάσεως», εκτείνονται από τον κοινωνικό αποκλεισμό (η συνηθέστερη περίπτωση) ως τα λεγόμενα «εγκλήματα τιμής»(38).

Ο αυστηρότερος κοινωνικός έλεγχος προς τις γυναίκες αποτελεί σημαντικό παράγοντα περιορισμού, ποσοτικά και ποιοτικά, της γυναικείας εγκληματικότητας, ακριβώς λόγω του φόβου που νιώθει η γυναίκα για την επικείμενη κοινωνική της απόρριψη σε περίπτωση παρέκκλισης. Όπως υποστήριξε τόσο ο Αριστοτέλης, όσο και ο Alfred Adler, ο άνθρωπος είναι φύσει κοινωνικό ον κι επομένως η ανάγκη του να τυγχάνει σεβασμού, αποδοχής και εκτίμησης από τον περίγυρό του είναι ζωτικής σημασίας. Παράλληλα, η πιο ανεκτική (αν όχι προτρεπτική) στάση που τηρεί η κοινωνία απέναντι στην επιθετική ανδρική συμπεριφορά αιτιολογεί σε μεγάλο βαθμό την πρωτοκαθεδρία του λεγόμενου «ισχυρού φύλου» στα αδικήματα που συνδέονται με χρήση βίας.

2ββ. Οι διαφορετικές ευκαιρίες εγκληματικότητας

Ο διαφοροποιημένος κοινωνικός έλεγχος αποτελεί σίγουρα μια σημαντική παράμετρο για την ερμηνεία της έμφυλης διάστασης της εγκληματικότητας, δεν είναι ωστόσο ο μόνος. Εξίσου σημαντικό ρόλο, ιδίως όσον αφορά στην εγκληματικότητα που σχετίζεται με την επαγγελματική δραστηριότητα, αποτελούν οι κατά πολύ διαφοροποιημένες ευκαιρίες που παρουσιάζονται στους εκπροσώπους του ενός ή του άλλου φύλου για να τελέσουν έγκλημα. Συγκεκριμένα:

· Οι γυναίκες εισήλθαν στον επαγγελματικό (και πολιτικό) στίβο πολύ αργότερα από ό,τι οι άνδρες, ενώ ακόμη και σήμερα όπου, θεωρητικά τουλάχιστον, έχει επιτευχθεί ισότητα μεταξύ των δυο φύλων, οι πιθανότητες να βρεθεί μια γυναίκα σε υψηλόβαθμο επαγγελματικό πόστο ή σε θέση πολιτικής ή επαγγελματικής «εξουσίας» είναι πολύ μειωμένες σε σχέση με τις αντίστοιχες ενός άνδρα. Επομένως δεν εκπλήττουν τα μικρά ποσοστά συμμετοχής των γυναικών σε κατηγορίες εγκλημάτων όπως τα «εγκλήματα του λευκού περιλαίμιου», η δωροδοκία, η νομιμοποίηση εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες (το κοινώς λεγόμενο «ξέπλυμα βρόμικου χρήματος) ή οι απάτες και υπεξαιρέσεις με μεγάλο οικονομικό αντικείμενο(39). Παράλληλα είναι αιτιολογημένα συχνότερη η συμμετοχή των γυναικών σε μικρής εντάσεως εγκληματικές πράξεις, όπως οι μικροκλοπές από καταστήματα και οι ήσσονος σημασίας υπεξαιρέσεις(40).

· Επιπροσθέτως, το κοινωνικό στερεότυπο που επικρατεί επιβάλλει στη γυναίκα να έχει περιορισμένες επαγγελματικές φιλοδοξίες και στόχους («να’ ναι ικανοποιημένη με μια αξιοπρεπή ζωή, και τίποτα άλλο», όπως αναφέρει η Γιωτοπούλου-Μαραγκοπούλου(41)) ενώ για τον άνδρα οι πιέσεις για οικονομική ευμάρεια και επαγγελματική καταξίωση είναι πολύ πιο έντονες, με απρόβλεπτα αποτελέσματα στην ψυχολογία του ατόμου, και κατάληξη την διάπραξη εγκλημάτων με οικονομικό αντικείμενο (υπεξαιρέσεις, απάτες κλπ) ή ακόμη και πράξεων βίας για λόγους επαγγελματικού ανταγωνισμού, φαινόμενο που ήδη έχει πάρει ανησυχητικές διαστάσεις στις ΗΠΑ(42) και την Μεγάλη Βρετανία.

2βγ. Οι ψυχολογικές διαταραχές ως «εναλλακτική» στη γυναικεία εγκληματικότητα

Όπως αναφέρθηκε πιο πάνω, η πίεση που ασκείται από την κοινωνία στις γυναίκες ώστε να φέρονται «σωστά» είναι μεγάλη και σχεδόν ασφυκτική. Στα πλαίσια της «σωστής» αυτής συμπεριφοράς καίριο ρόλο παίζει η αποφυγή της βίας, ακόμη και σε περιπτώσεις προηγούμενης προσβολής, πίεσης ή επίθεσης. Σημαντικό ρόλο σε αυτό παίζει και ο μύθος για τον έμφυτο γυναικείο μαζοχισμό.

Αν υποτεθεί, λοιπόν, ότι ένας άνδρας και μια γυναίκα υφίστανται επίθεση παρόμοιου είδους και έντασης, η αναμενόμενη κοινωνικά αντίδραση είναι για τον άνδρα η βία- ανταπόδοση, ενώ για τη γυναίκα η ηρεμία- απάθεια- ανοχή. Ως αποτέλεσμα, η γυναίκα που αναγκάζεται να απωθήσει την επιθετικότητα, τις παρορμήσεις και την εν γένει εξωτερίκευση των συναισθημάτων της βρίσκει «διέξοδο» παρουσιάζοντας ψυχολογικές διαταραχές, κυρίως νευρώσεις ή κατάθλιψη, που, όπως αποδεικνύεται από σχετικές στατιστικές, είναι σε συντριπτικό ποσοστό «προνόμιο» των γυναικών. Όπως εύστοχα παρατηρεί η Chesler στο βιβλίο της Women and Madness «Η κατάθλιψη, αντί της επίθεσης, είναι η θηλυκή απάντηση στην απογοήτευση ή την απώλεια». Αξίζει, τέλος, να σημειωθεί ότι ακόμη και οι γυναίκες που υποφέρουν από ψυχολογικές διαταραχές παρουσιάζουν μικρότερη λεκτική επιθετικότητα από τους άνδρες που βρίσκονται στην αντίστοιχη κατάσταση, προσαρμοζόμενες στο θηλυκό πρότυπο σε τέτοιο βαθμό ώστε να αρνούνται στον εαυτό τους ακόμη και την συμβολική έστω απελευθέρωση από την αφόρητη ψυχολογική πίεση την οποία υφίστανται.(43)

Αν και η κοινωνιολογική προσέγγιση παρουσιάζει μεγάλο βαθμό ορθότητας, είναι δύσκολο να γίνει δεκτή ως καθολικά και αποκλειστικά ισχύουσα . Ούτως ή άλλως, κάτι τέτοιο είναι ακατόρθωτο για οποιαδήποτε θεωρία που σχετίζεται με την εγκληματικότητα. Εξάλλου, δεν μπορεί να τύχει εφαρμογής σε ευρύτατες κοινωνικές ομάδες όπως πχ των Αφροαμερικανών, στις οποίες οι γυναίκες ενθαρρύνονται να αναλαμβάνουν πιο δυναμικούς ρόλους.(44) (αν και τα ποσοστά εγκληματικότητας των Αφροαμερικανίδων είναι σχετικά υψηλότερα από αυτά των λευκών, ωστόσο η «ψαλίδα» μεταξύ ανδρικής και γυναικείας εγκληματικότητας παραμένει μεγάλη).

2γ. Η φεμινιστική προσέγγιση (45)

Οι φεμινιστικές θεωρίες αποτελούν εξέλιξη της κοινωνιολογικής προσέγγισης. Βάση και των δυο αποτελεί η διαπίστωση που περιγράφηκε στην προηγούμενη παράγραφο, ότι δηλαδή η διαφοροποίηση στην εγκληματικότητα των δυο φύλων οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στους διαφορετικούς ρόλους που καλούνται να λάβουν στα πλαίσια της ένταξής τους στο κοινωνικό σύνολο. Με βάση αυτή τη διαπίστωση, κατά τη δεκαετία του 1970, φεμινιστές εγκληματολόγοι όπως η Freda Adler και η Rita Simon συνδέουν την γυναικεία απελευθέρωση με την ποσοτική και ποιοτική τροποποίηση της γυναικείας εγκληματικής δραστηριότητας. Συγκεκριμένα, υποστηρίζεται ότι οι αλλαγές στη θέση της γυναίκας στη σύγχρονη κοινωνία και συγκεκριμένα οι δυνατότητες για εξωοικιακή εργασιακή απασχόληση την έκαναν να αποκτήσει περισσότερες ευκαιρίες και στο έγκλημα, ίσες, ή σχεδόν ίσες, με αυτές των ανδρών. Συνεπώς, καταλήγουν, η αυξημένη γυναικεία εγκληματικότητα οφείλεται εν πολλοίς σε «κακή» χρήση της νεοαποκτηθείσας ελευθερίας.

Οι απόψεις των Adler και Simon, που παρερμηνεύτηκαν και διαστρεβλώθηκαν όσο λίγες άλλες εγκληματολογικές θεωρίες(46), έχουν τύχει οξύτατης κριτικής, με κυριότερη αυτή που διατυπώθηκε από την Eleanor Miller στο βιβλίο της Street Woman το 1986. Σε αυτό η συγγραφέας υποστηρίζει ότι η γυναικεία απελευθέρωση συμπίπτει μόνο χρονικά και όχι αιτιακά με την αύξηση των περιστατικών γυναικείας εγκληματικής δραστηριότητας, ιδίως στον επαγγελματικό τομέα, και ότι κυριότερη αιτία των τελευταίων ήταν η οικονομική ανέχεια που μάστιζε ιδίως τις νεαρές και ανήκουσες στις «κατώτερες» κοινωνικές τάξεις γυναίκες, οι οποίες έβρισκαν διέξοδο στην παραβατικότητα προκειμένου να επιβιώσουν. Στο τελευταίο μάλιστα κεφάλαιο του βιβλίου(47) χρησιμοποιεί ιστορικά παραδείγματα και αποδεικνύει ότι η μεγαλύτερη αύξηση της τέλεσης εγκλημάτων με περιουσιακό χαρακτήρα από γυναίκες σημειώνεται σε περιόδους οικονομικής ύφεσης, με κυριότερη αυτή του μεγάλου κραχ του τέλους της δεκαετίας του 1930 στις ΗΠΑ. Το βιβλίο της Miller αποτέλεσε ορόσημο κι η συγγραφέας του εύλογα χαρακτηρίστηκε ως η «μητέρα» της λεγόμενης φεμινιστικής ριζοσπαστικής εγκληματολογίας

Λίγα χρόνια πριν το βιβλίο της Miller, το 1981, η Allison Morris κριτίκαρε κι αυτή έντονα τις απόψεις των Adler και Simon, εντοπίζοντας μεθοδολογικά κυρίως λάθη(48). Συγκεκριμένα, η Adler χρησιμοποιεί στατιστικά στοιχεία από χώρες με διαφορετικούς πολιτισμούς, αντιλήψεις και, αντίστοιχα, δικαιικό σύστημα(49), με αποτέλεσμα τα συμπεράσματά της να κρίνονται ως αναξιόπιστα. Αντίστοιχα μεθοδολογικά σφάλματα εντοπίζονται και στην έρευνα της Rita Simon, παρόλο που αφορά σε μία μόνο χώρα, τις Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς αγνοεί, ή μάλλον παραβλέπει και αποφεύγει να σχολιάσει, ότι κατά την κρίσιμη χρονική περίοδο (αυτή της έναρξης της «απελευθέρωσης») τα ποσοστά της ανδρικής εγκληματικότητας αυξήθηκαν επίσης, και μάλιστα σε ποσοστό αισθητά μεγαλύτερο από αυτό των γυναικών.

Στη συνέχεια(50) διατυπώθηκαν θεωρίες που συνέδεσαν τη γυναικεία παραβατική συμπεριφορά με προηγούμενη θυματοποίηση της δράστιδος. Χαρακτηριστικότερη ήταν αυτή της Meda ChesneyLind(51), η οποία διαπίστωσε ότι η συντριπτική πλειοψηφία των ανηλίκων εκδιδομένων και χρηστριών ναρκωτικών ουσιών είχαν φύγει από το σπίτι και οδηγήθηκαν σε παραβατική συμπεριφορά λόγω σωματικής, συναισθηματικής ή/ και σεξουαλικής κακοποίησης από το συγγενικό τους περιβάλλον. Παράλληλα, σύμφωνα με διεθνείς στατιστικές(52), το μεγαλύτερο ποσοστό ανθρωποκτονιών με δράστη γυναίκα έχει ως θύμα τον σύζυγο ή σύντροφο της δράστιδος, γεγονός που συνδέεται με προηγούμενη βάναυση συμπεριφορά του θύματος προς αυτήν. Το γεγονός μάλιστα αυτό έχει οδηγήσει τα (αμερικανικά κυρίως) δικαστήρια να αποδέχονται όλο και συχνότερα ως υπερασπιστικό ισχυρισμό το λεγόμενο «σύνδρομο της κακοποιημένης γυναίκας» (BWSBattered Woman Syndrome)(53).

Σε γενικές γραμμές οι φεμινιστικές προσεγγίσεις αποτελούν ένα πολύ χρήσιμο εργαλείο για την θέαση του φαινομένου της έμφυλης διάστασης της εγκληματικότητας, ωστόσο η έντονη ποικιλομορφία τους αποτελεί εμπόδιο στην εξεύρεση μιας κοινής συνισταμένης που θα βοηθήσει τους μελετητές να κάνουν λόγο για ύπαρξη μιας ολοκληρωμένης θεωρίας και να μπορέσουν να ασκήσουν κριτική επ’ αυτής.

2δ. Μια ιδιαίτερη φωνή: O Otto Pollak, το Criminality of Women (1961) και η «Θεωρία της Μαύρης Χήρας»(54)

Αν και οι περισσότεροι μελετητές κατατάσσουν την θεωρία του Pollak για την έμφυλη διάσταση της εγκληματικότητας στις βιολογικές προσεγγίσεις, αυτό δεν είναι απολύτως ορθό, καθώς ο συγγραφέας χρησιμοποιεί τόσο βιολογικά-ψυχολογικά όσο και κοινωνιολογικά στοιχεία για να αποδείξει τους ισχυρισμούς του. Πρόκειται για μια sui generis άποψη, που θα μπορούσε χάριν συντομίας (και αστεϊσμού) να ονομαστεί «θεωρία της Μαύρης Χήρας»(55).

Αναλυτικότερα, ο Pollak υποστηρίζει ότι τα ποσοστά της γυναικείας εγκληματικότητας φαίνονται μεν μικρότερα από αυτά της ανδρικής, ωστόσο η πραγματικότητα είναι εκ διαμέτρου αντίθετη, και αυτό οφείλεται σε τρεις βασικές παραμέτρους:

Ø Οι ρόλοι που αναλαμβάνουν συνήθως οι γυναίκες (νοικοκυρές, παιδαγωγοί, νοσοκόμες, οικιακές βοηθοί, ακόμη και πόρνες) τους επιτρέπουν να καλύπτουν τα «ίχνη» των εγκλημάτων που διαπράττουν πολύ ευκολότερα από τους άνδρες, είτε πρόκειται για πράξεις ήσσονος σημασίας (υφαιρέσεις ή εν γένει μικροκλοπές) είτε για πολύ σοβαρά εγκλήματα (αμβλώσεις, ανθρωποκτονίες-συνήθως με δηλητήριο- ή σεξουαλική κακοποίηση μικρών παιδιών)

Ø Ακόμα συχνότερα, οι γυναίκες, λόγω της ύπουλης και πανούργας φύσης τους, όταν αποφασίσουν να διαπράξουν έγκλημα, αποφεύγουν την φυσική αυτουργία και προτιμούν να χειραγωγήσουν κάποιον άλλο-άνδρα συνήθως- ώστε να εγκληματήσει για χάρη τους. Ο συγγραφέας βρίσκει αντιστοιχίες σε αυτό το μοτίβο συμπεριφοράς με την σεξουαλικότητα των γυναικών: Όπως η γυναίκα μπορεί, σε αντίθεση με τον άνδρα, να υποκριθεί οργασμό χωρίς να έχει καν διεγερθεί σεξουαλικά και να παραπλανήσει τον ερωτικό της σύντροφο, είναι ωσαύτως ικανή να χειραγωγήσει έναν άνδρα ώστε να εκτελέσει αυτός το εγκληματικό της σχέδιο κι η ίδια να μείνει αλώβητη.

Ø Ακόμη και αν η γυναίκα εγκληματίας γίνει αντιληπτή, οι πιθανότητες να συλληφθεί και να δικαστεί είναι ελάχιστες, κι αυτό λόγω του «ιπποτισμού» που διέπει καταρχάς το θύμα, το οποίο, όπως υποστηρίζει ο Pollak, διστάζει να καταγγείλει την εναντίον του εγκληματική πράξη που τελέστηκε από γυναίκα, αλλα και τις διωκτικές και δικαστικές αρχές. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει ο συγγραφέας, γυναίκες δράστιδες εγκληματικών πράξεων σπανίως συλλαμβάνονται, σπανιότερα δικάζονται κι ακόμα σπανιότερα καταδικάζονται.

Η θεωρία του Pollak δεν υποστηρίζεται από επαρκή στοιχεία και ως εκ τούτου η εγκυρότητά της έχει ορθώς αμφισβητηθεί. Πρόκειται περισσότερο για απότοκο του, κυρίαρχου την εποχή που γράφτηκε το βιβλίο, στερεοτύπου της «femme fatale»(56), σε συνδυασμό με τη γενικότερη επιφυλακτική- φοβική στάση απέναντι στη γυναίκα(57) παρά για ολοκληρωμένη επιστημονική θεωρία

2ε. Κριτική(58)

Σε γενικές γραμμές οι θεωρίες που παρουσιάστηκαν πιο πάνω δεν κατάφεραν να ερμηνεύσουν επαρκώς το φαινόμενο της έμφυλης διάστασης της εγκληματικότητας,. Οι βιολογικές απόψεις απέτυχαν εντελώς στο στόχο τους, ενώ οι κοινωνιολογικές εξηγούν μόνο εν μέρει το φαινόμενο αυτό χωρίς να μπορέσουν να αποτελέσουν μια ολοκληρωμένη ερμηνευτική θεώρηση. Τέλος η λεγόμενη φεμινιστική εγκληματολογία δεν έχει ακόμη, όπως προαναφέρθηκε, παρουσιάσει μια πλήρη θεωρία αλλά ένα συνονθύλευμα ποικίλλων και συχνά συγκρουόμενων μεταξύ τους απόψεων. Κατά συνέπειαν η διαφοροποιημένη εγκληματική δραστηριότητα των δυο φύλων και κυρίως η χαμηλή εγκληματικότητα των γυναικών θα συνεχίσουν για πολύ καιρό να προκαλούν στους μελετητές που καταπιάνονται με το ζήτημα αυτό αμηχανία και σύγχυση.

—————

35. ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ: Αποσπόρη, ως άνω, σελ 50επ,, Νικολαϊδης, ως άνω, σελ 92-97, Beirne & Messerschmidt, ως άνω, σελ 450-463, Morris, ως άνω, σελ 63-80, Yotopoulos, ως άνω, σελ 91-110

36. Yotopoulos, ως άνω, σελ 100

37. ως άνω, σελ 99

38. σε χώρες όπως το Πακιστάν, η Υεμένη ή η Σαουδική Αραβία όπου, αν και επισήμως το «έγκλημα τιμής» δεν παύει να είναι έγκλημα, ήτοι ποινικά κολάσιμη πράξη, αποτελεί μια πρακτική όχι απλώς αποδεκτή από το κοινωνικό σύνολο, αλλά επιβεβλημένη, προκειμένου η οικογένεια να αποφύγει τον στιγματισμό (πηγή http://www.surgir.ch)

39. Τα πράγματα είναι διαφορετικά σε χώρες όπως η Αυστραλία, όπου οι συνθήκες εργασίας των –λευκών- γυναικών τείνουν να εξομοιωθούν με αυτές των ανδρών, βλ Goldstraw, Smith και Sakurai, “Gender and serious fraud in Australia”, Trends and issues in crime and criminology, τεύχος 292, The Australian Institute of Criminology (μέσω της ιστοσελίδας http:// www.aic.gov.au)

40. ιδίως στις ΗΠΑ, όπου οι περισσότερες δράστιδες είναι ταμίες πολυκαταστημάτων που αφαιρούν μικροποσά από τις εισπράξεις, βλ Beirne & Messerschmidt, ως άνω, σελ 451-452

41. ως άνω, σελ 102

42. Δυστυχώς το βιβλίο American Psycho του Brett Easton Ellis δεν είναι απλά το «αποκύημα μιας αρρωστημένης φαντασίας», όπως είχε χαρακτηριστεί όταν κυκλοφόρησε, αλλά εν πολλοίς προφητικό

43. Yotopoulos, ως άνω, σελ 93

44. Morris, ως άνω, σελ 75-78

45. ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ: Αποσπόρη, ως άνω, σελ 50-57,Νικολαίδης, ως άνω, σελ 100επ, Heindensohn, ως άνω, Morris, ως άνω, σελ 68-75, Miller, Street Woman (μέσω της ιστοσελίδας www.questia.com), Rosenbaum, ως άνω, σελ 517-519

46. όπως αναφέρει η Morris (ως άνω, σελ 75), χρησιμοποιήθηκαν ως ιδεολογικό έρεισμα διατήρησης του σεξιστικου status quo

47. ως άνω, σελ 171επ

48. ως άνω, σελ 68-69

49. ΗΠΑ, Μεγάλη Βρετανία, Βραζιλία, Ανατολική Αφρική, Ινδία, Νέα Ζηλανδία και Γερμανία

50. Νικολαϊδης, ως άνω, σελ 102-105

51. Chesney-Lind και Pasko, The Female Offender: Girls, Women and Crime, Second Edition, London: Sage Publs, 2003

52. μεταξύ άλλων Αποσπόρη, ως άνω, σελ 57επ

53. Αν και ο συγκεκριμένος ισχυρισμός θεωρείται εν γένει παραδεκτός μόνο όταν προβάλλεται από γυναίκα δράστη, μια φορά χρησιμοποιήθηκε ( ως BMSBattered Man Syndrome) και έγινε δεκτός και από άνδρα κατηγορούμενο: Πρόκειται για την περίφημη υπόθεση Ohio vs Eddie King του 1986, στην οποία ο κατηγορούμενος, ο οποίος σκότωσε τελικά τη σύζυγό του Betty με όπλο, υπήρξε θύμα χρόνιας κακοποίησης από το θύμα του, που είχε φτάσει στο σημείο μάλιστα να τον περιλούσει με οξύ και να τον μαχαιρώσει. Περισσότερα για αυτήν την ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα υπόθεση σε Νικολαϊδη, ως άνω, σελ 139-142

54. ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ: Αποσπόρη, ως άνω, σελ 42-43, Νόβα- Καλτσούνη, ως άνω, σελ 178-180, Heindensohn, ως άνω, σελ 1000-1002, Pollak, ως άνω, Morris, ως άνω, σελ 42 επ, Rosenbaum, ως άνω, σελ 510-512

55. «Μαύρη Χήρα» στη ζωολογία ονομάζεται ένα είδος αράχνης , τα θηλυκά του οποίου χρησιμοποιούν τα αρσενικά για να επιτύχουν το στόχο της αναπαραγωγής και στη συνέχεια τα κατασπαράσσουν

56. που αποτυπώθηκε κατά κόρον σε ταινίες και βιβλία της εποχής

57. Χαρακτηριστικά η Carol Smart συνδέει τη θεωρία του Pollak με το βιβλικό δίπολο του αγνού και αθώου Αδάμ και της ύπουλης και υπεύθυνης για την «πτώση» Εύας (Rosenbaum, ως άνω, σελ 511)

58. Φρονίμου, «Γυναίκα και φυλακή: όψεις της ελληνικής πραγματικότητας», στο: Η. Δασκαλάκη, κ.ά. (επιμ.), Εγκληματίες και Θύματα στο κατώφλι του 21ου αι., Αφιέρωμα στη μνήμη του Η. Δασκαλάκη, σελ 367-368, Ramsland, ως άνω

Advertisements

~ από Nina C στο 23/09/2008.

4 Σχόλια to “Εγκληματική προσέγγιση του φύλου – Ο δράστης ΙI”

  1. Νίνα, παρακολουθώ το μπλογκ σου διακριτικά εδώ και μήνες. Με συνεπαίρνουν των ανθρώπων τα πάθη που περιγράφεις. Μάλιστα μου έδωσες ιδέες και για κάποιες ιστορίες. Να’σαι καλά

  2. Άλλη μια εξαιρετική δουλειά. Πιστεύω πως είναι πληρέστερη και από το δοκίμιο για την ανήλικη παραβατικότητα.
    [Θα με κάνεις να το ρίξω στην εγκληματολογία, στα γεράματα!]

  3. Γιατι βρε aerosolακι ποσο εισαι?

  4. Εντάξει, υπερέβαλλα λίγο! Βρίσκομαι σε -άντα αλλά απέχω αρκετά απο τα -ήντα.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

whodoneit1942dvd.jpg
 
Αρέσει σε %d bloggers: