Κλέφτες, αστυνόμοι και πολιτικοί

shadΤου ΧΡΗΣΤΟΥ ΣΙΑΦΚΟΥ

Ενας φόνος είναι λίγος, πολύ λίγος, αν με τον τρόπο του δεν αγγίζει την πολιτική. Σήμερα ο συγγραφέας αστυνομικών μυθιστορημάτων οφείλει να είναι πολιτικό ον, αν θέλει να έχει μεγαλύτερο κοινό. Συνηγορούν σ’ αυτό, παραδείγματα όπως του Ελρόι, του Μονταλμπάν, του Καμιλέρι, του Καρλότο, του Χάντρα, του Τάιμπο και του δικού μας Μάρκαρη, για να αναφέρουμε κάποιους από τους γνωστότερους.

Για τη σχέση αστυνομικού μυθιστορήματος και πολιτικής μιλήσαμε με πέντε διαφορετικούς συγγραφείς που έχουν κάτι κοινό:  βιβλία που καλλιεργούν αυτή τη σχέση μέσα από τις ιστορίες τους.

**Ο Πέτρος Μάρκαρης στον «Βασικό μέτοχο» (εκδ. «Γαβριηλίδη») αναφέρεται κατ’ αρχήν σε μια τρομοκρατική ενέργεια και στη συνέχεια σε μια σειρά από φόνους ατόμων που σχετίζονται με τη διαφήμιση. Οι δύο υποθέσεις μοιάζουν να συνδέονται. Ο μόνιμος ήρωας του Μάρκαρη, ο αστυνόμος Χαρίτος, θα ψάξει για τον δολοφόνο στον χώρο της άκρας δεξιάς. Αρωγός του σ’ αυτή την προσπάθεια είναι ένας παλιός ΕΛΑΣίτης.

**Ο Αργύρης Παυλιώτης στο «Επικηρυγμένο πρόβλημα» (εκδ. «Πατάκη») ασχολείται με την εξαφάνιση ενός προικισμένοι φοιτητή μαθηματικών του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου. Ουσιαστικό ρόλο στην πλοκή θα παίξει μια τρομοκρατική οργάνωση που δημιουργήθηκε επί χούντας.

**Ο Γιώργος Λακόπουλος στο «Εγκλημα στο Da Capo» (εκδ. «Καστανιώτη») εστιάζει στις ίντριγκες της ντόπιας πολιτικής σκηνής, με αφορμή τη δολοφονία του υπουργού Εθνικής Οικονομίας, του οποίου το πτώμα, ούτε λίγο, ούτε πολύ, θα βρεθεί ακριβώς στο κολωνακιώτικο στέκι Da Capo.

**Ο Μάσιμο Καρλότο στο «Μυστήριο του Μαντζαμπάρκε» (εκδ. «Κέδρος») στήνει την πλοκή του στη Σαρδηνία, όπου ο Αλιγάτορας, ο μόνιμος ήρωάς του, θα ερευνήσει τη μυστηριώδη εξαφάνιση ενός μεγαλοδικηγόρου. Το αποτέλεσμα είναι ότι θα έρθει αντιμέτωπος με εμπόρους ναρκωτικών, κορσικανούς αυτονομιστές και μυστικές υπηρεσίες.

**Τέλος ο Γιασμίνα Χάντρα στο «Μερίδιο του νεκρού» (εκδ. «Καστανιώτη») επιστρέφει στα τραγικά γεγονότα που ακολούθησαν την εξέγερση των Αλγερινών κατά της γαλλικής αποικιοκρατίας. Ο ήρωάς του, ο αστυνόμος Λομπ, θα αντιληφθεί μέσα από την εξέλιξη της ιστορίας πως χρησιμοποιείται ως πιόνι για να εξυπηρετήσει τα συμφέροντα των υψηλά ισταμένων της πολιτικής και πως ο κύκλος της διαφθοράς δεν έχει σταματήσει να επαναλαβάνεται.

vasikos-metohos«Υπάρχουν δύο τάσεις στο αστυνομικό μυθιστόρημα», λέει ο Πέτρος Μάρκαρης, «των Αγγλων και των Αμερικάνων. Οι πρώτοι έστηναν ένα μαθηματικό παιχνίδι, ενώ οι δεύτεροι ιστορίες με έντονες κοινωνικές συνισταμένες. Επικράτησαν οι δεύτεροι τελικά. Οταν αυτή η τάση εξελίχθηκε ουσιαστικά, από το 1968 και μετά, το αστυνομικό μυθιστόρημα από τη μια μεριά συνέχισε την κοινωνική παράδοσή του από την άλλη όμως πολιτικοποιήθηκε».

Γιατί όμως να υπάρχει τόσο έντονα η πολιτική στο αστυνομικό μυθιστόρημα;

«Το σύγχρονο αστυνομικό μυθιστόρημα είναι το κατ’ εξοχήν κοινωνικό» απαντά ο Αργύρης Παυλιώτης. «Και επειδή η πολιτική εκτός των άλλων ασχολείται κυρίως με θέματα που έχουν σχέση με τα κοινά, με τη ζωή των κοινωνικών συνόλων, κάνει αυτού του είδους το μυθιστόρημα και πολιτικό, για να μην πω κυρίως πολιτικό».

Με τη σειρά του ο Ιταλός Μάσιμο Καρλότο θα επισημάνει: «Κάνουμε ρεαλιστική λογοτεχνία, με την έννοια πως όλο και περισσότερο μια ιστορία εγκλήματος γίνεται αφορμή για να ασχοληθούμε με την πολιτική, οικονομική και κοινωνική πραγματικότητα που αποτελεί το περιτύλιγμα των γεγονότων που περιγράφουμε στο μυθιστόρημα».

Και ο Αλγερινός Γιασμίνα Χάντρα συμπληρώνει: «Ας πούμε ότι οι συγγραφείς αστυνομικών μυθιστορημάτων είναι πιο δεκτικοί στις provlimaαναταραχές του κόσμου σε σχέση με τους κλασικούς συγγραφείς, που τους απασχολεί περισσότερο ο ναρκισσισμός τους παρά η πολιτική. Είναι ζήτημα διαύγειας και πνευματικού θάρρους».

Η πλοκή ως δόλωμα

Δεν είναι οι μόνοι: Πολλοί σημαντικοί συγγραφείς, τόσο στην Ευρώπη όσο και στην Αμερική ενίοτε μοιάζουν να γράφουν «με αφορμή» το έγκλημα, για να μπουν στους δαιδάλους της πολιτικής. «Η πλοκή είναι το δόλωμα, η αφορμή, το όχημα για να πεις άλλα πράγματα» παραδέχεται ο Π. Μάρκαρης. «Αλλωστε, στο βαθμό που παγκοσμιοποιείται η οικονομία, παγκοσμιοποιείται και το έγκλημα. Ξεκινάει έτσι ένα νέο λογοτεχνικό ρεύμα που αποενοχοποιεί το αστυνομικό μυθιστόρημα, που κάποτε στην Ελλάδα ήταν δεύτερο. Η δυσκολία βρίσκεται στο ότι το συγκεκριμένο είδος απαιτεί από τον συγγραφέα του ξεκάθαρη ιδεολογική τοποθέτηση».

«Αν το αστυνομικό μυθιστόρημα είχε παραμείνει μόνο στην περιγραφή και την εξιχνίαση εγκλημάτων, δεν θα είχε λόγο ύπαρξης εδώ και δεκαετίες» πιστεύει ο Αρ. Παυλιώτης. «Γενικά η αστυνομική υπόθεση είναι το πρόσχημα για να αναδειχθούν προβλήματα και θέματα κοινωνικά, ηθικά, φιλοσοφικά, οικονομικά, ακόμα και επιστημονικά, που απασχολούν τη σύγχρονη κοινωνία. dacapoΕχοντας ο συγγραφέας εξασφαλίσει το ενδιαφέρον του αναγνώστη, με το άγνωστο, το μυστήριο, την αγωνία, τις ανατροπές, την έρευνα, έχει την άνεση να επεξεργαστεί τα άλλα και κυρίως να αναδείξει την ασθένεια της Πόλης και της κοινωνίας».

Ο Γιώργος Λακόπουλος διαφοροποιείται: «Το αστυνομικό βιβλίο είναι πρωτίστως ένα βιβλίο και ο αναγνώστης το κρίνει με ένα κριτήριο: αν διαβάζεται ή όχι. Σ’ ένα αστυνομικό μυθιστόρημα ο αστυνομικός μύθος είναι το άλογο. Τι είδους κάρο θα το βάλουμε να τραβήξει είναι δευτερεύον».

Ο Μάσιμο Καρλότο θα επισημάνει ότι το αστυνομικό μυθιστόρημα είναι εξαιρετικό εργαλείο για να καταγγελθεί η ηθική και κοινωνική κατάπτωση του κόσμου στον οποίο ζούμε. «Και αυτό ισχύει ιδιαίτερα στην Ιταλία, όπου δεν υπάρχει πια ο ερευνητής δημοσιογράφος. Ετσι με τα βιβλία μας μπορούμε να πληροφορήσουμε τους αναγνώστες για τη σχέση πολιτικής και εγκληματικότητας».

«Στο αστυνομικό μυθιστόρημα βρίσκω χώρο έκφρασης και εκπληκτικής ελευθερίας» λέει ο Χάντρα. «Σήμερα, μεγάλος αριθμός κλασικών μυθιστοριογράφων επιχειρεί να χρησιμοποιήσει τη φόρμα του αστυνομικού μυθιστορήματος, χωρίς όμως μεγάλη επιτυχία. Το αστυνομικό μυθιστόρημα δεν είναι πια υπόθεση διασκέδασης, έχει γίνει ένα είδος σοβαρού, φιλόδοξου και απαιτητικού μυθιστορήματος».

Εκτός από το αστυνομικό μυθιστόρημα έχει αλλάξει χοντρικά και η ιδεολογική σκοπιά από την οποία βλέπουν τα πράγματα οι συγγραφείς. mistirioΣε αντίθεση με τους παλαιότερους (με επικεφαλής τους Σιμενόν και Κρίστι), οι νέοι είναι συνήθως προοδευτικοί. Είναι τυχαίο;

Αποψη του Γ. Λακόπουλου είναι πως «το ιδεολογικό κριτήριο είναι πράγματι τυχαίο, το διαμορφώνει δηλαδή η συγκυρία και το ιστορικό πλαίσιο. Ας θυμηθούμε», λέει, «τα βιβλία κατασκοπίας επί υπαρκτού σοσιαλισμού».

Εμείς, του ’60 οι εκδρομείς

«Οντως δημιουργήθηκε μια γενιά συγγραφέων που πέρασαν στο αστυνομικό μυθιστόρημα λόγω απογοήτευσης από την αριστερά», πιστεύει από την άλλη ο Π. Μάρκαρης.

«Ηταν παλιοί μαοϊκοί, όπως ο Καρλότο, άλλοι της γενιάς του ’68, όπως ο Πατρίκ Ρενάρ, αυτοί που βγήκαν από μια χούντα, όπως ο Μονταλμπάν. Ολοι έψαχναν ένα όχημα για να μεταφέρουν τις πολιτικές απόψεις τους. Παράλληλα, η λογική του εγκλήματος είχε αρχίσει να αλλάζει. Δεν σκοτώνεις πια από έρωτα όπως η Κρίστι στο «Εγκλημα στον Νείλο»».

«Από την ώρα που οι αστυνομικές ιστορίες έφυγαν από τα σαλόνια και κατέβηκαν στους δρόμους, κάτι που πρώτοι επεδίωξαν και κατάφεραν οι αμερικανοί μετρ του είδους, ήταν απόλυτα φυσικό και επιβεβλημένο να ασχοληθούν με αυτές προοδευτικοί άνθρωποι, με κοινωνικές και άλλες ευαισθησίες και αγωνίες. Σας θυμίζω πως ο Χάμετ και ο Τόμπσον ήταν μέλη του αμερικανικού κομμουνιστικού κόμματος» επισημαίνει ο Αρ. Παυλιώτης.

meridio1«Μετά την ήττα των ονείρων της αμφισβήτησης, το να γράφουμε αστυνομικά μυθιστορήματα ήταν ένας τρόπος να εξακολουθούμε να κάνουμε πολιτική» θα συμπληρώσει ο Καρλότο και ο Χάντρα επαυξάνει: «Το αστυνομικό μυθιστόρημα έχει ανακαλύψει μια δύναμη και μια πειθώ που δεν αναγνωρίζαμε σ’ αυτό πριν. Εχει καθιερωθεί πλέον ως αδιαφιλονίκητο εργαλείο συλλογισμού και ανάλυσης. Η ατμόσφαιρα που δημιουργεί, ο ρυθμός που υποβάλλει και ο θαυμασμός που υποκινεί στον αναγνώστη τού επιτρέπουν, όλο και περισσότερο, να έχει συνείδηση των πολιτικών και κοινωνικών παιχνιδιών».

Αστυνομική λογοτεχνία, τέλος;

«Ισως πράγματι να έχουν πεθάνει τα παλιά είδη», θα πει ο Καρλότο. «Ο κόσμος και η λογοτεχνία αλλάζουν με ιλιγγιώδη ταχύτητα, μένει όμως να δούμε αν η λογοτεχνία που γράφουμε σήμερα θα αντέξει στις μελλοντικές κοινωνικές αλλαγές».

«Δεν πιστεύω ότι πρέπει να θάψουμε μια μορφή της λογοτεχνίας προκειμένου να επιλέξουμε μια νέα μυθιστορηματική προσέγγιση ή μια νέα αντίληψη για το κείμενο», λέει ο Χάντρα. «Πρόκειται για μια γραφή ελαφρώς ανανεωτική, πιο στρατευμένη και πιο πειστική, η οποία ανταποκρίνεται στην απαίτηση και την επιτακτική ανάγκη να γίνουν αντιληπτές οι παρεκκλίσεις που γνωρίζουν οι ανθρώπινες σχέσεις σήμερα, σ’ έναν κόσμο φθίνοντα, ασταθή, απατηλό και όλο και λιγότερο αξιόπιστο. Κατά κάποιον τρόπο, αντισταθμίζει την πνευματική ασχήμια που επιβαρύνει το κοινωνικοπολιτιστικό, ιδεολογικό και πολιτικό ρήγμα κατά τη μεταμόρφωση του κόσμου σε πυριτιδαποθήκη».

«Το αστυνομικό – πολιτικό μυθιστόρημα είναι πιο εύκολο, σχεδόν μιας χρήσης», πιστεύει ο Γ. Λακόπουλος. «Η άνθησή του προκύπτει από τη συνειδητοποίηση ότι και στις ευρωπαϊκές δημοκρατίες πλέον, δεν είναι η φαντασία που οργιάζει αλλά η πραγματικότητα. Που συχνά ξεπερνάει τη φαντασία».

Ο ίδιος, με αφορμή τα θέματά του αφορούν τη σύγχρονη ελληνική πολιτική ζωή και τα πιθανά προβλήματα που του δημιουργεί αυτό, θα σχολιάσει: «Μπορεί το ιστορικό φόντο να παραπέμπει σε κάτι κάθε φορά και ο αναγνώστης να έχει και να δίνει τις δικές του ερμηνείες, αλλά μην υπερβάλουμε· για μυθιστόρημα πρόκειται: τα γεγονότα της αφήγησης είναι φανταστικά και οι ήρωες ανύπαρκτα, φυσικά, πρόσωπα».

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ  17/09/2006

~ από Nina C στο 07/03/2009.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

whodoneit1942dvd.jpg
 
Αρέσει σε %d bloggers: