Μεταθανάτιες φωτογραφίες

Της Νίνας Κουλετάκη

Ήδη από την εμφάνιση του ανθρώπου στη γη, γεννήθηκε και η επιθυμία του να απαθανατίσει, μέσω της εικόνας, τον εαυτό του και τα αγαπημένα του πρόσωπα. Οι βραχογραφίες των προϊστορικών χρόνων αποδεικνύουν του λόγου το αληθές. Με την πάροδο των αιώνων τη δυνατότητα αυτή είχαν μόνο οι ευγενείς και εύπορες οικογένειες καθώς, μόνο αυτές, είχαν τη δυνατότητα να πληρώνουν τα πορτραίτα που τους έφτιαχναν οι ζωγράφοι.

Η εφεύρεση της δαγκεροτυπίας το 1839 έδωσε τη δυνατότητα σε όλους σχεδόν να αποκτήσουν το δικό τους πορτραίτο. Το δυσβάσταχτο κόστος του να ποζάρουν για κάποιο ζωγράφο αντικαταστάθηκε από το εύκολα αντιμετωπίσιμο ποζάρισμα στην πρώιμη φωτογραφική μηχανή. Η μεσαία τάξη είχε πλέον τη δυνατότητα όχι μόνο να απαθανατίζει τα ζώντα μέλη της, αλλά και τα νεκρά. Την εποχή αυτή κάνουν την εμφάνισή τους οι μεταθανάτιες φωτογραφίες, κυρίως βρεφών και μικρών παιδιών, όχι τόσο ώστε να υπενθυμίζουν τη θνητότητα του ανθρώπου αλλά -κυρίως- για να κρατήσουν για πάντα οι οικογένειες την εικόνα του προσφιλούς τους νεκρού.

Κατά την βικτωριανή εποχή, οι δείκτες της παιδικής θνησιμότητας ήταν εξαιρετικά υψηλοί. Βρέφη πέθαιναν μέρες ή και ώρες μετά τη γέννησή τους και η μεταθανάτια φωτογράφηση ήταν ο μόνος τρόπος για να έχουν οι γονείς την εικόνα του παιδιού τους. Στην πραγματικότητα, ήταν η μόνη εικόνα. Οι μεταθανάτιες φωτογραφίες γνώρισαν μεγάλη άνθιση κατά τον 19ο αιώνα, για να “πεθάνουν” με την ευρεία χρήση των φωτογραφικών μηχανών.

Οι πρώτες μεταθανάτιες φωτογραφίες απεικονίζουν συνήθως το πρόσωπο ή και ολόκληρο το σώμα του νεκρού, σπάνια όμως το φέρετρο. Το υποκείμενο ήταν στημένο με τέτοιο τρόπο, ώστε να μοιάζει βυθισμένο σε ύπνο, στο κρεβάτι ή ακόμα και σε μια πολυθρόνα. Τα παιδιά φωτογραφίζονταν συνήθως ξαπλωμένα σε κάποιον καναπέ ή στην κούνια τους, συχνά με το αγαπημένο τους παιχνίδι δίπλα, ή και στην αγκαλιά των γονιών τους (συνήθως τα βρέφη και τα πολύ μικρά παιδιά). Οι ενήλικες τοποθετούνταν κυρίως σε καρέκλες ή σε ειδικά κατασκευασμένα πλαίσια. Οι ανθοσυνθέσεις ήταν ένας πολύ συνηθισμένος διάκοσμος των μεταθανάτιων φωτογραφιών.

Φυσικά, οι συγγενείς θα προτιμούσαν να έχουν την εικόνα του αγαπημένου τους ζωντανού. Έτσι, ήταν συχνό το φαινόμενο οι νεκροί να φωτογραφίζονται με ανοιχτά μάτια ή να επιχρωματίζει ο φωτογράφος τα μάγουλά τους με ένα ελαφρύ ροζ χρώμα.

Με την πάροδο των ετών η προσπάθεια αυτή θεωρήθηκε μάταιη και άρχισαν να κάνουν την εμφάνισή τους οι φωτογραφήσεις με το υποκείμενο στο φέρετρο.

Η μεταθανάτια φωτογραφία επιβιώνει και στις μέρες μας, με άλλη όμως μορφή και για άλλους λόγους. Έχουμε τις φωτογραφήσεις που γίνονται στα νεκροτομεία και στις σκηνές ατυχημάτων ή εγκλημάτων, τις φωτογραφήσεις στους τόπους εκτέλεσης στις χώρες που εφαρμόζουν ακόμα τη θανατική ποινή κ.λ.π. Όμως αυτές είναι για αστυνομικούς, ιατρικούς και νομικούς λόγους και καμία σχέση δεν έχουν με τα αίτια της πρώιμης μεταθανάτιας φωτογράφησης.

Θύματα πυρκαϊάς, πριν την αναγνώριση από τους συγγενείς.

Στο νεκροτομείο

Μετά την εκτέλεση

Η μεταθανάτια φωτογραφία έχει αποτελέσει την έμπνευση για πολλούς σύγχρονους καλλιτέχνες. Ενδεικτικά αναφέρω τον Andres Serrano και την αμφιλεγόμενη σχετική σειρά φωτογραφιών του, στην οποία φωτογραφίζει τα πτώματα θυμάτων βίαιων θανάτων, σαν να ήταν πορτραίτα.

Andres Serrano

Γνωστός για τις μεταθανάτιες φωτογραφίες του, αν και σε εντελώς διαφορετικό πεδίο, είναι και ο Enrique Metinides, φωτογράφος εφημερίδας ο οποίος, αν και φωτογραφίζει θύματα του αστυνομικού δελτίου στην πόλη του Μεξικό, το κάνει με έναν τέτοιο τρόπο ώστε, παρά το αποτρόπαιο του θεάματος να καταφέρνει να έχει και ένα αισθητικό αποτέλεσμα. Έτσι, πολλές γκαλερί και αίθουσες τέχνης, έχουν φιλοξενήσει κατά καιρούς τη δουλειά του.

Enrique Metinides

Ακόμη πιο αμφιλεγόμενος από τους προηγούμενους είναι ο Joel-Peter Witkin, ο οποίος χρησιμοποιεί πτώματα, ή μέλη πτωμάτων, ως αντηρίδες στις μακάβριες φωτογραφικές του συνθέσεις.

Joel-Peter Witkin

Τέλος,  η ιρλανδέζα φωτογράφος Maeve Berry έχει εδραιώσει τη φήμη της με τις φωτογραφίες σωμάτων που καίγονται στο κρεματόριο, κατά τη διάρκεια της τελετής καύσης, δημιουργούντας έτσι, κυριολεκτικά, την “τελική” εικόνα.

Maeve Berry

~ από Nina C στο 18/09/2010.

25 Σχόλια to “Μεταθανάτιες φωτογραφίες”

  1. Καταπληκτικό !
    Κάπου παλιότερα , είχα ξαναδιαβάσει για κάποιες από αυτές τις φωτογραφίσεις , αλλά δεν μπορώ καθόλου να θυμηθώ πού …
    Που θα μου πάει όμως … Θα το θυμηθώ .
    Καταπληκτική ανάρτηση … (α, το ξαναείπα αυτό) .

  2. Τι creepy ανάρτηση ήταν αυτή νυχτιάτικα;! Σου αφιερώνω τους ωραίους εφιάλτες που θα δω απόψε

  3. @Σίλιά μου, το είχα ξαναθίξει το θέμα εδω: http://ninac.wordpress.com/2008/02/07/post_mortem/

    Αλλά με λιγότερα λόγια! 😉

  4. @Annanas, μιλάμε για τέχνη! :p

  5. Α , γειά σου !
    Πω πω … έχω αρχίσει και … παραξεχνώ …
    Γεράματα …

  6. ωραίον!
    εχω κι εγω:

    http://mamaloukas.blogspot.com/search?q=%CE%BD%CE%B5%CE%BA%CF%81%CE%BF%CF%84%CE%BF%CE%BC%CE%B5%CE%AF%CE%BF

    χοχο φιλια

  7. συγκλονιστική δουλειά! ειδικά οι φωτογραφίες με τα μωρά ανάμεσα στα αδέλφια τους ή στην αγκαλιά της μάνας έχουν μια δύναμη που δεν περιγράφεται με λόγια

  8. Πολύ ανατριχιαστικό.

    Ειδικά οι φωτογραφίες των παιδιών που έβγαζα οι Βικτωριανοί, οι μοναδικές που είχαν από τα παιδιά που έχαναν. Μακάβριο αλλά συγκινητικό συνάμα.

  9. Ειδικά οι φωτογραφίες των βρεφών και των μωρών είναι το λιγότερο creepy!

  10. Εννοώ το ότι φαίνονται να κοιμούνται γαλήνια κι αθώα και εσύ να ξέρεις πως κοιμήθηκαν για πάντα.

  11. Θλιβερο….

  12. Όπως και να το δεις, είναι μακάβριο.
    Αλλά κατανοώ την ανθρώπινη ανάγκη τους να κρατήσουν «ζωντανό» τον νεκρό τους.

  13. Εχω δει φωτο απο νεκρο μεσα στο φερετρο και μαλιστα σε κοντινο πλανο σε ρεπορταζ που εκανα στο Περιστερι το’88.Μια Ελληνιδα ειχε παντρευτει εναν Πακιστανο και ειχαν κανει 3 παιδια,καποια στιγμη ο Πακιστανος συνεληφθει σαν παρανομος μεταναστης και απελαθει.Μετα απο ενα χρονο η κακομοιρα η Ελληνιδα που ηταν παραδουλευτρα και παμφτωχη επρεπε να στειλει τα παιδια της σχολειο αλλα δεν μπορουσε γιατι χρειαζοταν η συγκαταθεση του πατερα,ο οποιος σε αυτο το διαστημα ειχε πεθανει και για επιβεβαιωση του θανατου του ειχε σταλθει στην Ελληνιδα η φωτογραφια του.

  14. Αυτό το «έθιμο» επικράτησε για λίγο και στην Ελλάδα μετά την έλευση των προσφύγων το ’22, κυρίως από Ανατολική Θράκη. Πολλές οικογένειες έβγαζαν φωτογραφία με τον νεκρό έτσι ώστε να φαίνεται το πρόσωπό του, ως αποδεικτικό, αφού δεν υπήρχε οργανωμένο Ληξιαρχείο.

  15. Φφφφφ… ῥὲ τί πάθαμε, μεσημεριάτικα…

  16. Po poo makavrio, einai to ligotero, ante tora na xeis pethanei kai o allos na se ekthiazei os »texni»..

  17. Στο Πακισταν στη δεκαετία του’90(δεω ξέρω για σήμερα)μόνο πιστοποιιτικα γεννήσεων ειχανε,οι θάνατοι επιβεβαιώνονταν με τη φωτογραφια(λόγω της πληθώρας θανάτων που δεν προλάβαιναν να καταγράψουν).

  18. Εξαιρετικές δουλειές!

  19. Πολυ θλιβερό,ιδιαίτερα οι φωτογραφίες με τα μωρά…

  20. Τους τελευταιους 2 μηνες εχω διαβασει ολα τα αρθρα σου και ομολογω πως ειναι η πρωτη φορα που ανατριχιασα, παρολο την μικρη σχετικα ηλικια μου.

  21. Υπέροχο ποστ. Συγκίνηση και ανατριχίλα προκαλεί. Μπράβο! Ιδίως η φωτογραφία του κοριτσιού με ανοικτά μάτια σε καθηλώνει.

  22. επιστευτο πραγματικα… το θεαμα μακαβριο ανατριχιαστικο αλλα και συγκινιτικο οντως… εκπληκτικη δουλεια…

  23. ΟΟΟ θεούλι μου…..τι φρικιαστικά πράγματα είναι αυτά βραδιάτικα…..ειλικρινά εμείς οι άνθρωποι…ή καλύτερα οι άνθρωποι αυτής της εποχής ήταν πολύ ψυχάκιδες …..και φυσικά θέλω να συμφωνήσω με την Μαρίνα….όταν είδα την φώτο με το κορίτσι που έχει τα μάτια ανοιχτά ανατρίχιασα…μμππππρρρρρ…

  24. Καταπληκτικό άρθρο!! Να σας πω ότι λόγω της εργασίας μου (έχει σχέση με τελετές) ακόμα και σήμερα, εδώ στην Ελλάδα, οι συγγενείς τραβάνε φωτογραφίες τους νεκρούς μέσα στο φέρετρο και πρίν αλλά και μετά τον στολισμό τους. Και μιλάω για συγγενείς πρώτου βαθμού.
    Ζητώ και άδεια αναδημοσίευσης αν γίνετε.

  25. […] 2. Μια σύντομη αναφορά στον Witkin, στο «Έγκλημα και Τιμωρία», υπάρχει και στο άρθρο μου «Μεταθανάτιες φωτογραφίες» […]

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

whodoneit1942dvd.jpg
 
Αρέσει σε %d bloggers: