Ελληνική αστυνομική λογοτεχνία: παρόν και μέλλον

 

Τιτίνα Δανέλλη

Από την Τιτίνα Δανέλλη

Θέμα προς συζήτηση: «Υπάρχει μέλλον για την ελληνική αστυνομική λογοτεχνία;» Φτιάχνω τουλίπες καπνού μες στο μυαλό μου και μετατρέπω με τη φαντασία το νερό σε κρασί.

Πάνω στο γραφείο μου στοιβάζονται τουλάχιστον δέκα βιβλία ελλήνων συναδέλφων που γράφτηκαν τον τελευταίο έναν χρόνο. Τα περισσότερα τα διάβασα πρόσφατα, μερικά δεν πρόλαβα ακόμη. Τουλάχιστον είμαι σίγουρη πως έχει παρόν.

Το πρόβλημα είναι σύνθετο. Εδώ δεν έχουμε αποσαφηνίσει ακόμα αν υπάρχει αστυνομική λογοτεχνία στην Ελλάδα ή όχι. Ορισμένοι συνεχίζουν να αμφισβητούν την εγχώρια παραγωγή, εξοστρακίζοντάς την από τη λογοτεχνία.

«Είναι παραλογοτεχνία», λένε. Μία αντίληψη περασμένων δεκαετιών, που βρίσκει ωστόσο υποστηρικτές μέχρι τις μέρες μας. «Δεν πουλάει», λένε, «Δεν μεταφράζεται». Αρα μάλλον δεν υπάρχει καθόλου λογοτεχνία στην Ελλάδα, σκέφτομαι εγώ. Ανάβω άλλο ένα φανταστικό τσιγάρο και παίρνω θέση ευθύς αμέσως: Το αστυνομικό μυθιστόρημα είναι λογοτεχνία, και μάλιστα ένα από τα πιο δυναμικά, τα πιο ενδιαφέροντα κομμάτια της.

Ο θάνατος, το μυστήριο, ο γρίφος αποτελούν απλώς μια καλή αφορμή για τον συγγραφέα ώστε να διαπραγματευτεί θέματα επίκαιρα, «καυτά», ακόμα και ταμπού, που απασχολούν την κοινωνία, θέματα που μας βασανίζουν όλους, που προβληματίζουν τον καθένα μας, ακόμα και αυτούς που δεν τους αρέσουν οι φόνοι, τα αίματα και οι αστυνομικοί, όπως και αν επιλέξει ο δημιουργός τους να τους μεταμφιέσει (σκληρός μπάτσος, ευφυής ερευνητής, ιδιωτικός ντετέκτιβ, σπεσιαλίστας της Σήμανσης κ.ο.κ).

Μερικά από αυτά είναι η διαφθορά, η μετανάστευση, η κλιματική αλλαγή, η οικογένεια, η φιλία, η θρησκεία, η φιλοσοφία, ο έρωτας , η απιστία, οι συνεπαγόμενες έννοιες και οι άπειροι συνδυασμοί τους.

Να ένα παράδειγμα! Σβήνω το «τσιγάρο» σ’ ένα ανύπαρκτο τασάκι και φτιάχνω ένα πρόχειρο σενάριο: Ο διεφθαρμένος πρώην υπουργός, Νάσος Παντέλης, που πριν από λίγες μέρες μπήκε καμαρωτός στην εξεταστική επιτροπή της Βουλής και ομολόγησε πως είχε δωροδοκηθεί από μια μεγάλη πολυεθνική εταιρεία, νομίζοντας πως το έγκλημά του είχε παραγραφεί, βρίσκεται νεκρός σ’ ένα φτηνό μοτέλ. Η τύχη του αγνοούνταν από τη στιγμή που έφυγε από το Κοινοβούλιο αρνούμενος να κάνει δηλώσεις. Πολλοί έλεγαν πως τον έκρυβαν παλιοί συνάδελφοί του για να αποφύγει τη σύλληψη κι εκείνοι την καταστροφή, οι περισσότεροι στοιχημάτιζαν πως τον φυγάδεψαν στο εξωτερικό. Να τος ωστόσο νεκρός σ’ ένα ξενοδοχείο β’ διαλογής.

Βρίσκομαι μπροστά σ’ ένα σημαντικό σταυροδρόμι. Πίνω μια γουλιά από το άγευστο «κρασί» μου (Σατό Μαργκό, κόκκινο σαν το αίμα, το φαντάζομαι) και καλούμαι να αποφασίσω αν η δολοφονία του θα έχει να κάνει με το σκάνδαλο της πολυεθνικής και τη χιονοστιβάδα αποκαλύψεων που θα ακολουθούσε τη σύλληψη και τη δίκη του -πόσους υπουργούς να εκδικηθώ με την πένα μου άραγε;- ή μήπως να το κάνω λίγο πιο συναρπαστικό, πιο απρόβλεπτο; Θα μπορούσα να του δώσω κοσμοπολίτικο «άρωμα». Πώς; Να, ορίστε: Ηταν γνωστό πως ο διεφθαρμένος πρώην υπουργός ζούσε τα τελευταία χρόνια στο μακρινό Τατζικιστάν, δουλεύοντας για μια άλλη υπερ-τεράστια πολυεθνική. Ο δαιμόνιος ερευνητής μου (Αστυνομικός; Εισαγγελέας; Βουλευτής; Δώστε μου λίγο χρόνο να αποφασίσω) σε μια στιγμή μοναδικής έμπνευσης υποπτεύεται πως η δολοφονία του δεν είχε σχέση με το γνωστό σκάνδαλο, αλλά με τις σκιώδεις δραστηριότητες των νέων του εργοδοτών. Ακολουθεί λοιπόν τα στοιχεία σε όλο τον κόσμο (μάλλον με δικά του έξοδα, για να το κάνω λίγο πιο μελοδραματικό), από τις επικίνδυνες πρώην σοβιετικές «Δημοκρατίες» της κεντρικής Ασίας μέχρι τη Μέση Ανατολή και την Αφρική (όχι, θα την αφήσω έξω τη «μαύρη ήπειρο», μην υπερβάλλω).

Αλλο ένα άκαπνο τσιγάρο. Το ξανακοιτάζω. Δεν είναι κακό, αλλά λείπει ένα σημαντικό στοιχείο: ο έρωτας. Γιατί λοιπόν ύστερα απ’ όλα αυτά να μην αποδειχτεί πως η δολοφονία ήταν έγκλημα πάθους; Ο υπουργός μας είχε ερωμένη και τον «έφαγε» η απατημένη σύζυγος; Πολύ κλισέ; Ας το αλλάξω ελαφρώς. Η ερωμένη ήταν η αδελφή τής γυναίκας του (για να μπλέξω λίγο και την οικογένεια) και μόλις έμαθε πως σχεδίαζε να φύγει στο εξωτερικό μαζί με τη σύζυγο και τα παιδιά του, εγκαταλείποντάς τη για πάντα, του έκλεισε ένα ραντεβού στο φτηνό μοτέλ και ύστερα από το απαραίτητο καβγαδάκι τον σκότωσε.

Αρκετά. Παρασύρθηκα. Πίσω στο θέμα μας. Το πρόβλημα της ελληνικής λογοτεχνίας είναι πως ελάχιστα αναπτύχθηκε αυτόνομα. Τη δεκαετία του ’30, που εμφανίστηκαν τα πρώτα περιοδικά αστυνομικής λογοτεχνίας, οι ήρωες είχαν ξενικά ονόματα και αντέγραφαν τα κατορθώματα των ξένων ινδαλμάτων τους. Οι δύσκολοι καιροί που πέρασε η χώρα μας -η δικτατορία του Μεταξά, ο Πόλεμος, η Κατοχή, ο εμφύλιος σπαραγμός, η φτώχεια και τελικά η παράνοια της 21ης Απριλίου του 1967- ελάχιστα άφησαν την ελληνική αστυνομική λογοτεχνία να αναπτυχθεί. Λαμπρή εξαίρεση φυσικά ο Γιάννης Μαρής, που αποφάσισε να δημιουργήσει έναν αυθεντικό ήρωα, έναν Ελληνα με τα όλα του. Για άλλους μπορεί να είναι ελκυστικός, για άλλους το ιδανικό παράδειγμα προς αποφυγήν του έλληνα μικροαστού, σε κάθε περίπτωση όλοι οι αναγνώστες μπορούσαν να αναγνωρίσουν σε αυτόν στοιχεία του εαυτού τους, του γείτονα, του εχθρού. Αυτό ήταν το μυστικό. Το αστυνομικό αναγεννήθηκε προσωρινά με περιοδικά και ραδιοφωνικές εκπομπές, για να ακολουθήσει μια κάμψη ξανά.

Σήμερα όμως υπάρχει ανάκαμψη και πάλι. Η παραγωγή βιβλίων αυξάνεται, από κοντά και οι τηλεοπτικές σειρές, ακόμα και το ραδιόφωνο επανακάμπτει με την επιτυχημένη εκπομπή «Κλέφτες και Αστυνόμοι στον 902», το ενδιαφέρον του κόσμου, το ίδιο. Υπάρχουν έμπειροι συγγραφείς και επαρκείς αναγνώστες, αλλά και νέοι, που ανήκουν στις παραπάνω κατηγορίες, που «ψάχνονται».

Το στοίχημα για το μέλλον, λοιπόν, είναι πώς θα πείσουμε αυτούς τους υποψήφιους συγγραφείς να γράψουν και τους νέους αναγνώστες να διαβάσουν τα βιβλία των Ελλήνων. Πώς θα τους πείσουμε να βάλουν για λίγο στην άκρη τα ξένα συγγράμματα, να προτιμήσουν την πολυθρόνα του σαλονιού από την αντίστοιχη του σινεμά και τα βιβλία μας από τη μεγάλη οθόνη;

«Γιατί; Είναι απευκταία όλα αυτά;» θα αναρωτηθεί κάποιος. Οχι, ίσα ίσα. Απλώς πρέπει να βρούμε φόρμουλες, να πάρουμε τα καλά στοιχεία τους και να τα προσαρμόσουμε σ’ ένα «ελληνικό» περιβάλλον. Να φτιάξουμε ήρωες της διπλανής πόρτας, καταστάσεις αναγνωρίσιμες σε όλους μας. Να μπορεί ο αναγνώστης να κινείται σ’ ένα περιβάλλον οικείο, έστω και δυσάρεστο.

Μπορούμε; Φυσικά. Μερικά από τα βιβλία της στοίβας μου κινούνται σε αυτή την κατεύθυνση. Πολλά από αυτά είναι τα πρωτόλεια έργα νέων συγγραφέων, νέων ανθρώπων. Αρα «υπάρχει μέλλον για την ελληνική αστυνομική λογοτεχνία»; Υπάρχει. Είμαι αισιόδοξη κι ας μου έχουν απαγορεύσει το κάπνισμα οι άτιμοι οι γιατροί.

Βιβλιοθήκη Ελευθεροτυπίας –  24/7/2010

~ από Nina C στο 22/01/2011.

5 Σχόλια to “Ελληνική αστυνομική λογοτεχνία: παρόν και μέλλον”

  1. Οι … άτιμοι !…

  2. Είμαι από εκείνες που ομολογώ δεν προτιμώ την ελληνική λογοτεχνία. Αν και η αστυνομική λογοτεχνία μου αρέσει πολύ!
    Ένας από τους λόγους που δεν προτιμώ την ελληνική αστυνομική λογοτεχνία είναι ότι, πως η ελληνική πραγματικότητα δυστυχώς είναι πιο δυνατή και καλύπτει οποιοδήποτε ευφάνταστο σενάριο κι απ΄την καλύτερη ελληνική λογοτεχνία…
    Δεν ξέρω αν είμαι σαφής…Αλλά ειλικρινά, με δυσαρεστεί πάρα πολύ η ελληνική πραγματικότητα και δεν θέλω να διαβάζω και κάτι αντίστοιχο!

  3. Είμαι λάτρης της αστυνομικής λογοτεχνίας. Δυστυχώς πέρα απο τον Γ. Μαρή δεν είχε τύχει να διαβάσω κάτι άλλο. Εξαίρεση ο Μάρκαρης που το στύλ του ήρωά του μ’ αρέσει πολύ. Θα με ενδιέφερε να διαβάσω και άλλους Ελληνες συγγραφείς του είδους

  4. ΠΡΙΝ ΑΠΟ 15 ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΣΩ ΦΙΛΟΥ ΔΙΑΒΑΣ ΣΤΙΣ ΔΙΑΚΟΠΕΣ ΕΝΑ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ ΓΚΟΥΛΙΚ ΓΙΑ ΤΟ «ΔΙΚΑΣΤΗ ΤΙ». ΜΕΧΡΙ ΣΗΜΕΡΑ ΕΧΩ ΔΙΑΒΑΣΕΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΑΠΟ 600 ΒΙΒΛΙΑ ΑΣΤΥΝΟΜΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ (ΕΛΛΗΝΩΝ & ΞΕΝΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ). Η ΣΧΕΣΗ ΜΟΥ ΜΕ ΤΟ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΟ ΕΙΔΟΣ ΕΙΝΑΙ ΣΧΕΣΗ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ: ΑΓΟΡΑΖΩ & ΔΙΑΒΑΖΩ ΜΕ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ ΣΥΛΛΕΚΤΗ. ΟΛΟΥΣ Ή ΣΧΕΔΟΝ ΟΛΟΥΣ ΤΟΥΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ ΤΟΥΣ ΕΧΩ ΔΙΑΒΑΣΕΙ. ΟΤΙΔΗΠΟΤΕ ΔΙΟΡΓΑΝΩΣΕΤΕ ΠΟΥ ΕΧΕΙ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΑΣΤΥΝΟΜΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΜΠΟΡΕΙΤΕ ΝΑ ΜΕ ΕΝΗΜΡΩΣΕΤΕ ΜΕ ΤΗΝ ΑΠΟΣΤΟΛΗ mail ΝΑ ΤΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΩ. ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ ΓΙΑ ΤΟ ΧΡΟΝΟ ΣΑΣ.

  5. Φίλε Κώστα, συμπλήρωσα το e-mail σου στο mailing list της Ελληνικής Λέσχης Συγγραφέων Αστυνομικής Λογοτεχνίας, έτσι ώστε να ειδοποιείσαι για κάθε εκδήλωσή μας.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

whodoneit1942dvd.jpg
 
Αρέσει σε %d bloggers: